The Confession اعترافــــنامـه

دلگير دلگيرم مرا مگذار و مگذر

2012-02-02T19:10:00.001+03:30

دلگير دلگيرم مرا مگذار و مگذر
از غصه ميميرم مرا مگذار و مگذر

با پاي از ره مانده در اين دشت تبدار
اي واي ميميرم مرا مگذار و مگذر

سوگند بر چشمت که از تو تا دم مرگ
دل بر نميگيرم مرا مگذار و مگذر

بالله که غير از جرم عاشق بودن اي دوست
بي جرم و تقصيرم مرا مگذار و مگذر

با شهپر انديشه دنيا گردم اما
در بند تقديرم مرا مگذار و مگذر

آشفته تر زآشفتگان روزگارم
از غم به زنجيرم مرا مگذار و مگذر.

شعر از:يدالله عاطفي؛ خواننده: حمیدرضا نوربخش

ز بامدادِ آن ستاره، خورشید بردمد

2009-09-10T18:04:00.015+04:30

در این خزان که نرگسان ِ پنجره

غنوده‌اند روی گامهای کوچه‌ها،

و در تراوش سکوت‌های نیمه شب

در انتظار گرم خود

نشسته‌اند، خسته از سقوط زرد برگها،

و از میان کوچه‌های نیمه سرد

کاروان بادها

به سان دجله‌ای عبور می‌کند،

و بی شکیب و خیره سر

تمام برگهای خاطرات را

به سوی خاک می‌برد،

شکوه آتشین برگها

به رقص پُرترنّـُمَش

در انتظار ابرهاست.

در انتظار قطره‌های نقره‌ای.

در انتظار آنکه شست‌وشو دهد

تن شکفتۀ درختهای میوه را،

سَحَر که شهر خفته است

به دست خیس بارشی.

در این خزان که هست چشم پنجره

به روی چشم ِمنتظر

به برقعی سیاه و تنگ

بسته از دو سو،

و گیسوان عروج می‌کنند

به شانه های بادهای سرکشی،

ز شهر دورِ دورِ ابرها

ستاره ها و اختران نغمه گر، بادبان گشوده، راهوار

شناورند روی رودخانه‌های شب.

و ماه، ماه،

ماهِ نقره گون و قصه گوی فصل تو

به بوسۀ حریری‌اش

به بادبان ِ آن ستاره می‌دمد.

که تا ز بامدادِ آن ستاره، خورشید بردمد.

نوزده شهریور هشتاد و هشت

راههای رسیدن و نرسیدن

2009-01-17T04:33:00.005+03:30

راههای رسیدن به خدا را می گویند به عدد نفوس خلایق است. درست نیست!
به عدد لحظاتی است که همۀ نفوس خلایق می گذرانند.
راههای نرسیدن به خدا نیز همان تعداد است. هیچ لحظه ای را نمی توان در پیوستگی کامل با لحظات دیگر دانست و در این انفصال که گاه بسیار دهشتناک است زمانی پدید می آید، لحظه ای، که یا می توان به خدا رسید و یا نرسید.
پس راههای رسیدن به خدا در طول زندگی هر کس بیشمار است و اگر کسی لحظه ای احساس وصل کرد، بدان امید نتواند ماند که وصلش پایدار است!
بیم ناپایداری و دوری از خدا در همۀ آن بیشمار لحظات دیگر همچنان باقی خواهد ماند. گریزی نیست. این بیمناکی که در سرشت هستی آدمی است، نه تنها در وصل خداوند که در هر وصل دیگری نیز نهفته است و بیش از همه در وصل با خویشتن. بیم جداماندگی، از خداماندگی، از راه ماندگی، بیم بی خویشتنی را نمی توان از صفحۀ زندگی زدود، بیم هجران را نمی توان؛ زندگی این جهان گویی عرصۀ هجر است!
این اضطراب، اضطراب بنیانی هستی آدمی است.

روزۀ سکـــوت

2008-12-19T16:06:00.008+03:30

چون مریم عذرا (سلام بر او باد) عیسی (سلام بر او باد) را بزاد، از او پرسیدند که این فرزند کیست؟
با دست اشارت کرد «روزۀ سکوت دارم، از خود او بپرسید». و عیسی (سلام بر او باد) در مهد لب به سخن گشود.

عشق یعنی فتح، اما خویش را

عشق یعنی اوج فتـــح قـُلـّه ها.

عشق یعنی سجده بر روی خـــدا

عشق یعنی آن ابر ِ قنوت چشمها.

عشق یعنی گیسوان تو به روی شانه ها

عشق یعنی من، نگـــــــــــــاهم تشنه ها.

عشق یعنی هر زمان یک لحظۀ بی انتها

عشق یعنی انتشـــار ِ بی قرار ِ لحظه ها.

عشق یعنی اشتیاق آینه در انعکاس نــــورها

عشق یعنی دیگری گشتن، شُدن از خود رها.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی من شده لبریز تو

عشق یعنی تن شده شبدیز تو.

عشق یعنی آسمان ِ چشم ِ من

عشق یعنی آفتـاب ِ روی ِ تو.

عشق یعنی مستی ِ شبهـــای ِ من

عشق یعنی خَمرَم از صهبای ِ تو.

عشق یعنی قصه های «تانیا» در کام من

عشق یعنی قصه گویَش کام من با نـام تو.

عشق یعنی هوشدار «آرزوی آرزو» با ساز من

عشق یعنی نوشدار «گفتگوی گفتگو» با راز تو.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی از انگور تو سرمست، من

عشق یعنی با شرابت مســــــــت، مـن.

عشق یعنی نزد تو مـــوسی شدن

در کـُه طورت «ارانی»ها زدن

- وز لب لعلت «ترانی» یافتن -.

عشق یعنی از عدم برخـــاستن

بوسۀ عیسی به «مریم» باختن.

عشق یعنی با تجلـّی در حرا غوغای تو

عشق یعنی با تبسّـُم بوسه بر دریــای تو.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی شد بهاران در خزان

عشق یعنی التمـــــــــاس آسمان!

عشق یعنی دست من، دامان تـــــــو

عشق یعنی «چادُرِ» شب – اختران.

عشق یعنی انتظـــــــــــــــــار روز و شب

عشق یعنی طلعت خورشیدها در نیمه شب.

عشق یعنی از شفق پرواز کن

اختران را از لـَیالـَت بـــاز کن.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی سوختن، پس آرمیدن،

رامشی سوزان شدن.

عشق یعنی در تو از خود بردَمیدن،

رُستــَن و رَستان شدن.

عشق یعنی با تو از خود برشکـُفتن،

شاخه ها را باز کردن، گـُل شدن.

عشق یعنی بی مُرکـَّب نامه ها پرداختـَــن

عشق یعنی اسب خواهش در پی او تاختن.

عشق یعنی رفتنی موّاج تا سوی اُفـــُق

عشق یعنی رُستنی خلاق آنسوی قـُرُق.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی این کویــــر آرزو،

عشق یعنی چشمه های ناز او.

عشق یعنی آفت ابلیــــــــــس ِ خود،

عشق یعنی «بی-خودی» در یاد ِ او.

عشق یعنی صد تمنا صد نیاز،

عشق یعنی هدیتی از نـــاز او.

عشق یعنی لحظه لحظه یاد ِ او،

عشق یعنی جان شـده آواز "او".

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

عشق یعنی بگذر از مـن،

عشق یعنی باش با "من"!

عشق یعنی میدَمـی تو،

عشق یعنی میرَهَم من.

عشق یعنی گلبهار خنده هایت،

عشق یعنی باغ "مــــــن" شو!

عشق یعنی تو، شـــــــــکوفه،

عشق یعنی بــــــــاغبان "من".

عشق یعنی گوش تو، آواز مـــن،

عشق یعنی هوش تو، همراز من.

عشق یعنی گر رَمـی تو،

عشق یعنی جان دهم من.

عشق یعنی تاب تو، بی تاب من،

عشق یعنی ناب تو، غرقاب من.

عشق یعنی خودپرستی تا به چند؟

عشق یعنی وابـِرَستـَم من ز ِ مـن.

عشق یعنی ما نبودن، ما شـدن

از پی معنی زِ صورت واشدن.

آتش پنهان

2008-11-01T22:51:00.015+03:30

سالهاست (دست کم بیست و دو سال) که مجنون‌وار با این دو بیت "کلیم" عاشقانه زیسته‌ام. تنها خدا می‌داند که چه مدّت آن را در عیان و نهان با خود زمزمه کرده‌ام، خوانده‌ام، شنیده‌ام، خندیده‌ام، گریسته‌ام و آن را اندیشیده‌ام.

زآتــــش پنهان عشق، هركه شـد افــــروخته
دود نخيــــــزد از او چون نفس ســــــــوخته
دلبر بي خشم و كين گلبن بي رنگ و بوست
دلــــــــكش پروانه نيست شمــع نيفــــروخته

کلیم کاشانی استاد بی بدیل استعارات «سوختن» و «آتش» است. در این رباعی نیز به شیوایی از «تنگنای بیان حس سوختن» در عین مستغنی نبودن از آن آتش سخن گفته است. بیش از این نمی توان در وصفش گفت؛ که خود، گویاتر است از توصیف من.

موسیقی استفاده شده در این کلیپ و پیوند این پیام از فیلم «فهرست شیندلر» برگرفته شده و شاهکاری از «جان ویلیامز» است.

سنگ خارا

2008-05-23T06:42:00.008+04:30

جای آن دارد که چندی هم ره ِ صحرا بگیرم
سنگ خارا را گواه این دل شـــــــیدا بگیرم
مو به مو دارم سخنها
نکته ها از انجمنـــها

بشنو ای سنگ بیــابان
بشنوید ای باد و باران
با شما همرازم اکنون
با شما دمسازم اکنون

جای آن دارد که چندی هم ره ِ صحرا بگیرم
سنگ خارا را گواه این دل شـــــــیدا بگیرم

مو به مو دارم سخنها
نکته ها از انجمنـــها

بشنو ای سنگ بیــابان
بشنوید ای باد و باران
با شما همرازم اکنون
با شما دمسازم اکنون

شمع خودسوزی چو من
در میان انجمن
گاهی اگر آهی کشد، دلهــــــــــــا بسوزد
یک چنین آتش به جان
مصلحت باشد همـــان
با عشق خود تنها شود، تنهــــــــا بسوزد
من یکی مجنون دیگر
درپی لیلای خویشم
عاشق این شور و حال ِ عشق بی پروای خویشم
تا به سویش رهسپارم
سر ز ِ مستی برندارم
من پریشانحال و دلخوش، با همین دنیای خویشم!

بشنو ای سنگ بیــابان
بشنوید ای باد و باران
با شما همرازم اکنون
با شما دمسازم اکنون.

ترانۀ «سنگ خارا»، به یاد مرحوم تجویدی و در بیان حالی، ... حالی که مراست!

گاهی باید از ظرف خود برون ریخت

2008-04-12T02:54:00.004+04:30

گاهی باید از ظرف خود برون ریخت.
عنوان بالا را برای تصویری که در تارنما یافته بودم، انتخاب کردم. به گمانم، این تصویر را به شعر حافظ ربط دادن، نشان از نشناختن منطق دو سبک هنری مختلف از دو جهان - زیست متفاوت است؛ اما وقتی عنوانی برای این تصویر انتخاب کردم، ناخودآگاه یادم به شعر حافظ افتاد.
" گر مرد راه عشقی، از خود قدم برون نـِه
آن کس رسید در خود، کز خود قدم برون زد"

حسرتهای عاشق

2008-04-11T09:20:00.006+04:30

عاشقی چیست؟
نمی دانم. این جدی ترین پاسخ من است. اما اگر کمی پایین بیاییم می گویم که همیشه بین این دو حالت در حسرتم.
یک حسرت آن است که برای خودم دارم و یک حسرت آن که برای او.
حتما شعر «موسی و شبان»ِ مولوی یادتان است که چوپان برای خدا دلسوزی می کرد و می گفت که چرا گله ات را به این دشت خرم به چرا نمی آوری؟ چرا نمی آیی تا من «پایکت شویم زنم شانه سرت، وقت خواب آید بروبم جایکت». من به این می گویم حسرتی که عاشق برای معشوق می خورد. اما حسرتی که برای خودش می خورد، این است که این امکان، این فرصت از او دریغ داشته می شود که آن خدمتها را انجام دهد؛ که پایکش شوید، زند شانه سرش، وقت خواب آید بروبد جایکش.
و این هر دو چه تلخ است، تلخ؛ وقتی که دست نمی دهد. و چه شیرین است؛ شیرین، هرگاه که هر کدام دست دهد.
و من در دومی شریکم و در اولی غرق...

* Light a Light

2008-03-25T01:38:00.008+04:30

برای زوموروس

I hear your voice in every corridor

I see your face in every picture frame

I feel your eyes in every star streaked sky

Lover, am I coming home again?

Now am I humble who once was proud?

Now am I waiting for the sound of your saying?

Lover, am I coming home again?

When you're gone the sun don’t shine

Light a Light, Light a Light for me

Bring me back home again

How we loved till the years were days

How we laughed all over tears away

Now the time begins to fade

Lover, am I coming home again?

There is a wisdom in the teaching

Of the old familiar songs

And a sorrow in repeating all the old familiar wrongs

And a lesson to be learned though I've known all along

Lover, am I coming home again?

Light a Light, Light a Light for me

Bring me back home again

Bring me back home again.

* By Janis Ian; Sung by Joan Baez; 1974

حلول مسیحا

2008-03-22T04:43:00.003+04:30

زمان گذشت هزار سال و ما نگذشتیم

زمین فسرد و از آن میانه ما بگذشیم

هبوط حضرت آدم به داد ما نرسید

هبوط حضرت عشق آمد، از بلا بگذشتیم

اگر باز برانگیخته شود، چه خواهم کرد؟ آیا خواهم ایستاد تا خود، همانطور که پیشتر خواسته بود، صلیبش را بر دوش کشد؟ اگر هم اکنون در میان ما باشد، چه؟ چه کسی صلیب چه کسی را بر دوش می کشد؟

گاهی بازی آنقدر هیجان انگیز می شود که آدم احساس می کند که بازی، بازی نیست. چه می گویم؟ آدم اصلا به تنها چیزی که فکر نمی کند، بازی است. چنان سراپا در نقش خود فرو رفته که نه آن رنجروری اسب را تشخیص میدهد و نه حضور تمسخرآلودِ خیره کنندۀ سانچوپانزا به هوشش می آورد. صحنه به درستی تمام، آراستگی بی نقصش را در چشمها منعکس می کند و همه در نگاه یکدیگر تصویری از حقیقت را می بینند. چکاچک شمشیرها، سرهایی که بر زمین می افتند و تناور بلندای یلان که عرق ریزان و نهیب کشان بر یلان سپاه مقابل یورش می آورند. هیجان، کور کننده است؛ همچون فریادها، که کر کننده.

اما در درنگهایی که رخ می دهد، از خود می پرسم که اگر باز برانگیخته شود ...

سکوت خاکستری و فریبناک حقیری که همیشه بدان فراخوانده می شوم تا بازی را جدی بگیرم، همواره وسوسه کننده و لوند، لبخند می زند. چه کنم؟ جدی بگیرم؟

حلول مسیحا، حلول مسیحا، هدیتی است تلخ، برای گریز از ایمان. کاش هرگز حلول نمی کردی، کاش پدرت نیز هرگز هبوط نکرده بود!

ما را بگو! ما را بگو که آنچه را که باید به تعزیتش بنشینیم، جشن گرفته ایم!

بحثی فلسفی دربارۀ معنای حقیقت

2007-12-04T05:27:00.000+03:30

شرممان باد

ز پشمینۀ آلودۀ خویش

هنگام خنده، گریه، هراس وُ گریز

2007-12-04T04:26:00.001+03:30

هنگام خنده، گریه، هراس وُ گریز

وقتی که بوسـه

از آبـشار گیسوان مُشتَعِلَت،

یا جویباری رها شده

از قطره قطره های خیسِ نشسته بر بدنَت،

وقتی که بوسـه

از نازِ لحظه های درنگِ خُفته در نِگَهَت،

و حتا وقتی خیال او

از تابِ اندیشه های پاکِ مُلتَهِبَت،

یا آنگاه که بوسـه

از آشیـانِ اندیشه هایِ پیرُهَنَت،

چون زورقی

غلتان بر امواجِ رودخانه های تَنَت،

یا اسبِ سَرکَشی

از دشتهای آشنایِ تمنّایِ بی گُنَهَت،

عبور می کُنَد؛

بِشِنو! راست، چه می گویم؛

حتّا در آن زمان که بوسـه

بر رُخِ سجّادۀ اُمیدِ پا به رَهَت،

ـ عَطَشناک وُ

تِشنه وُ

تَبدار وُ داغ وُ درخلوص ـ

قُنوت می خوانَد،

می خَندد!

می گِریَد!

می هَراسَد!

می گُریزَد!

وقتی که عشــق نیـست؛

وقتی حقیقتی که آشناست،

مَفتونِ آوازهایِ کلاغانِ خیابان،

از خانه رفته است!

وقتی تو نیـستی!

یعنی همیشۀ دیروزِ سقفدار،

امروزِ زیـرِ مـاه،

و فردای سوخته،

در چشمه های جاری

زِ بـارانِ خستگیَـت.

سه بامداد ِ سیزدهم آذر ماه ۱۳۸۶

این سنگ، از نگاه؛ آن سنگ از نگاه

2007-11-23T22:32:00.003+03:30

این سنگ، از نگاه؛ آن سنگ از نگاه

وین ماجرا نگر

که سنگ را،

نازنینا،

هنگام انتظار مرحم

که درد را به کشتن نشان کنی،

می‌یابی آنچنان

با پُشته ـ کشته‌های بی دل و بی سر، زِ خویشتن!

این ماجرا نگر!

آنک ستاره‌هاست

می‌بارد از نگاهِ تو حالا که نیستی

من سنگ می‌شوم

با پُشته ـ کشته‌های بی دل و بی سر،

زِ خویشتن!

آینه در من شکسته می‌شود اینک، بدونِ تو.

من سنگ گشته‌ام انگار، ای نگار!

من سنگ گشته‌ام ای ماه، روی ماه!

همین امشب؛ 2 آذر 1386

مستـور و من

2007-11-04T14:33:00.000+03:30

مستـور و من

ایستاده ای به سایه ، گویی "سیاه-جامه"!

دختـر "پوشنده" کیست در سایۀ چکامه؟

-----

بانوی پنهان شده، در جام رؤیای خود،

نهان شده به مهر وُ جویای مهر وُ درخود ،

ای شُسته آن نگاهِ معصوم و پُر تمنّا

در چشمۀ رُخ خویش،

بیتاب، رنگِ سیماب، مستور، رنگِ انگور

در گوشۀ لب خویش،

-----

بیرون مشو، که دلم چو بید، لرزانی!

بیرون بیا، که دلم چو سیب، بستانی!

ما

2007-11-04T14:32:00.000+03:30

ما

ما پا برهنگانِ دشتهای خیال،

صحاری مستِ تفتیده

در کوره های آرزو

و بیابانهای

بی انتهای جنون،

ما.

کجا سروده شوی؟

2007-11-04T14:29:00.000+03:30

کجا سروده شوی؟

در آن غزل سروده شو،

ای قصیدۀ بلنــــد،

کز بیمِ یک مستیِ امانستیز

یا بیمِ بی شراب ماندنِ سبوی عُمر،

کاستی نیابد؛

قـدِّ بلنـدِ همّتت

قامتِ رعنای معنیت

اندامِ تماشاییِ مستیت

تنِ تابناکِ استعاره ات!

آری، تنها در آن غزل!

ای قصیدۀ رهیـــده!

ای قصیدۀ سپیــــد!

کوتاه 4

2007-11-01T03:26:00.000+03:30

بوسه بارانِ آفتاب

بر تنِ مُشتاقِ سَحر،

بوسه بارانِ ابر

بر تنِ تشنۀ گُل،

بوسه بارانِ نسیم

بر تنِ خواهانِ دشت،

حکایتِ حقیقتِ ایثار و رهایی.

«آن کس رسید در خود، کز خود قدم برون زد» (حافظ)

کوتاه 3

2007-11-01T03:21:00.000+03:30

خوابیده در بستر نقره گونِ صبح

تابیده بر نرگسِ سَحر

چون پیکر نیلوفری بر ساقه های سرو

بخواب

ای نازنین، بخواب!

کوتاه 2

2007-11-01T03:13:00.000+03:30

رود

پیش از آن که بر بستر رودخانه بپیچد

بر تن خود می پیچد

و جاری شدن، پیچش رود است بر تن خویش و در دلِ کوه.

آنکه می خواهد دوستش بدارند،

چون کوه، تحمل سیلابها بایدش.

و آنکه می خواهد عاشق باشد،

چون رود، جاری شدنِ بی مهابا در دلِ کوه!

کوتاه 1

2007-11-01T02:59:00.000+03:30

به خط سرخ نویس:

به یاد باده های ناپیموده

بر همه باده های پیموده سلام!

بر برگ برگِ غنچه های شکُفته نویس:

بر همه گلبرگهای ناشکُفته سلام!

تا

2007-02-16T02:45:00.000+03:30

بی تو بی تایم
با تو بی تا
تو گویی خدایم
در زمان، تنها.
بی تو بی تایم، چنین تنهای تنها
با تو بی تایم، نباشد چو من، همراه آن تا.
کجا من بیابم رهایی؟
گو کجا،
ز تنهایی، ز بیتایی؟
اثیر ِ اسیر، عصیر ِ عسیر.
توان رهایی ز بی تایی، توانی خدایی است، و دانیم و دانند
که بیش از همه، خدا، خود، چه بی تاست!
فریب است اینگه، رهایی.
نیابی به درگه، نشانی ز تایی.
بی تو بی همتا
با تو بی همتا.
برای زوموروس
یک دنیا حرف دارم که غیر مستقیم بیان شده اند. مستقیما، اما، هرآنچه گفتنی است، خطاب به زوموروس است.

But Revolutionary Turn

2007-01-06T02:14:00.002+03:30

Every time, even a very short,
when we get back to the moment of memories,
We think about the subtext meaning:
"Revolutionary Turn".
What does it mean?
Morality, but to Politics, Turning?
Me, but instead of every You, Substituting?
and every You in/under every Me, Subsuming?
They, but to Them, Transferring?
Oh God
history was turning
What a Glorious,
Oh God
But what a Turn:
In own Home house, Subtenancy;
Millions of warm Hearts to a cool Hand, Transforming;
All with particular faces to One with no face, Shifting;
Future to Now, Changing;
Now instead of Always, Replacing;
Ear instead of Mouth, Instituting;
People to Mob, Becoming;
Reality to Imaginary state, Transforming;
Hope to usual Task,
Task to common Game,
Game to any Action,
Action to occasional repetitively Escape,
Escape to every day bloody Behavior, Turning.
Oh yes,
History was turning, along our Revolutionary Turn.
But I'm sure
It is the Turn we made,
we, just we,
And nobody is responsible,
for this Pax Kiss to Destiny
for this windmill-Turn
for this no heavenly
for this virtual Blessed Sacrament
but ourselves, including prior children who never achieved adult age,
but always were advanced adulthood dramatic reverent dreamers, are

فهم حس رهایی

2006-12-27T23:13:00.000+03:30

با خود می اندیشم که مضمون آن شهود غریب یک سال قبل، در گفتگو با خود چه بود و چگونه از آنجا به گشتاور رهایی رسیدم. این دو اعتراف، در دو سوی این سال، با هم چه نسبتی دارند؟

گشتاور رهایی

2006-12-22T17:41:00.002+03:30

به راستی نمی دانم آنچه را می خواهم بگویم از کجا باید آغاز کنم. صحبتم دربارۀ یک مهبانگ (Big bang) است.
دربارۀ عبوری که شاید رخ نمی داد ولی با آنچه گذشت، رخ داد.
داشتم می رفتم، گیج، افسرده، مغرور، شادمان از دانسته ها و پریشان از نداشته ها، پریشان از نکاشته ها و پریشان تر از ندرویده ها. همین طور می رفتم و می رفتم. عاشق بودم ونبودم. بذر می افشاندم و نمی افشاندم. باغبانی بودم که مانند آن پیرزن در آستانۀ رسیدن عمونوروز خوابش می برد و گلها را در لحظۀ شکوفایی نمی دیدم. همیشه همین طور بود. همیشه بیش از آنکه دریابم، درخواست داشتم، خواسته داشتم؛ بیش از آنکه راهی بگشایم، دنبال رهروان می گشتم و بیش از آنکه طایی رهرو باشم، از همرهان سست عناصر، دلگیر بوده و دلگیری می کردم. به کسی نگاه نمی کردم، مگر آنکه هزاران سست عنصری در او نجویم و بدتر آنکه نیابم. به گمانم از سست عناصرترین ها باید خودم را می یافتم، که نمی یافتم و بدتر آنکه اصلا نمی گشتم. با همه چیز در جنگ بودم، در حالی که از جنگ بیزاری می جستم. جنگجویی که نمی جنگید و به راستی به قول شادروان رحمانی شکست هم می خورد. آنهم چه شکستهایی. تار و پود هستیم در هر یک از آنها بر باد می رفت، اما نمی رفت این جنگ جستن و بر در و دیوار کوفتنها، از سرم، جستجوهای بی فرجام، از دلم. و ...
تا این که مهبانگ بر من رخ داد. جدایی.
قوی تر از آن بودم که جدایی همسرم از من، مرا از پا درآورَد، اما ضعیف تر از آنکه ره در حال رفتن را ادامه دهم. مانند همان عقاب برخواسته از سر سنگ، آن راه برایم به پایان رسید. اصلا صحبت برسر این نیست که او انسان نبود و فرشته ای بود که غیبتش حیات انسان را هم با خود برده باشد. او هم انسان است و بسیار هم انسان است، هرچند حیاتی را هم با خود برد. صحبت بر سر خود ضربه است.
گشتی که رخ داد، گشت من نبود. من در پی هیچ گشتی نبودم. گشت او هم نبود؛ هرچند او در پی این تغییر بود و بر من هم بود که به خواستش احترام بگذارم؛ اما گشتی که رخ داد، گشت هیچ کس نبود. آنچه رخ داد یک گشتگاه بود، یک Momentum؛ یک گشتاور که مرا به جایی که نمی دانم کجاست، اما می دانم که کجا نیست، پرتاب کرد. این گشتاور ِ رهاییم بود که اگر هم امروز مرگم فرا رسد، شادمانم که بر این فلاخن نهادندم. با این گشتاور دریافتم که پوچم، پوچم، پوچ.
شدت دَوَرانی که این قلابسنگ ایجاد کرد، بسیار زیاد بود، بسیار؛ آنگونه که بارها احساس کرده ام که دیگر تحملش را ندارم؛ احساس کرده ام که دارم متلاشی می شوم؛ غبار می شوم. تمام می شوم.
این منجنیق، منجنیقی و این فلاخن، فلاخنی نبود که اجرام ثقالم را، که نداشتم، پرتاب کرده باشد، گشتاوری است که پوست از پوچ برکند؛ بشره از رخ تهی ام زدود؛ نمای حجم مجوف ام را برداشت. خلاء را، خلاء را برملا کرد.
با این وقوف در عرفاتی که با چنین گشتاوری بدان راه یافتم، دریافتم که هیچ هستم، هیچ. فقط همین، هــیــچ.
تو ای ساغر هستی، به کامم ننشستی؛ ندانم که چه بودی، ندانم که چه هستی
در بزم من شکسته ای، در کام او نشسته ای؛ نوشی تو بر سنگین دلان، زهری به کام خستگان
من همان اشک سرد آسمانم، نقش دردی به دیوار زمانم؛
بی سرانجام و بی نام و نشانم، چون غباری به جا از کاروانم
تو ای ساغر هستی، به کامم ننشستی؛ ندانم که چه بودی، ندانم که چه هستی
تنها ترین تنها منم، سرگشته و رســوا منم
آه ای فلک ای آسمان، تا کی ستم بر عاشقان؟ بشنو تو فریاد مرا، آه ای خدای مهربان
ای فلک بازی چرخ تو نازم، بی گمان آمدم تا که ببازم؛
ای دریغا که شد چشم سیاهی، قبله گاه من و روی نمازم
تو ای ساغر هستی، به کامم ننشستی؛ ندانم که چه بودی، ندانم که چه هستی.

گفتگاهی (بلاگی) که هر روز شخصی تر می شود

2006-12-21T06:15:00.000+03:30

چند روز قبل ایرج سخنی گفت که دیگران هم اگر نگفته بودند، به اشاراتی بیان کرده بودند: این که مدت هاست که این گفتگاه دارد روز به روز شخصی تر می شود. مثلا دو ماه - کمکی یا بیشکی - پیش که در بارۀ درونمایه ها و مضامین گفتگاهها با جواد گفتگو می کردیم، سخن که به آنچه من در اینجا می نگارم، رسید، جواد گفت: برای همه وبلاگ در خدمتشان است و برای من، من در خدمت وبلاگ. و از مصادیق اش برای به کار بردن قید «همه»، چیزهایی بود که من دربارۀ موضوعات این گفتگاه، می گفتم.
راستش به نظرم ایرج که چنین می گوید و دیگران که چنین می اندیشند، صواب می گویند. هم اینچنین است. گفتگاه من دارد شخصی و شخصی تر می شود. شاید خیلی به خودم می پردازم و شاید تلاطمی که بین موضوعات شخصی و مباحث اجتماعی در نوشته های نخستین داشته ام، اکنون در کرانۀ «خود» به ساحلی رسیده است. ایرج به انتقاد می گفت: وبلاگ یک رسانه است و نمی باید آیینۀ دنیای شخصی باشد. انتقاد او را در مقام کسی که بخواهد به امور جمعی بپردازد، می پذیرم. گفتگاه «اعترافــنامه» بدین ترتیب مخاطبانش را از دست می دهد؛ در مظان خودخواهی ای که دارد و خودخواهی ای که ندارد هم قرار می گیرد. همۀ اینها درست اند.
با این همه، احتمالا به این کار ادامه خواهم داد. در فرازی از باز جستن خویشم که باید این راه را ادامه دهم. در دامی بی زحمت دانه ای هستم که اکنون برون شدی ندارد. عبور از مرزهای نزدیک رخ داده است ولی توقف، مجاز نیست و تا مرزهای نهایی هنوز راه درازی باقی مانده. بسیار دراز. هنوز حتا نقاب های نخست را هم برنداشته ام. مرا ببخش ایرج عزیز و ببخشید ای همه خوبان دیگرم!
با این همه مهم ترین دغدغۀ این گفتگاه، که در کتیبه اش نوشته شده و از آغاز هم داشته ام، باقی است و حتا محقّق تر است. اعتراف خود به خود و دیگری. دیگری، برای من، همواره موضوعیت اصلی را برای تعیین خود داشته است. نخستین گفتارم در بارۀ «دیگری» بوده است و نخستین مکاشفه ام هم درهمین باره، در نهایی ترین امکان «فهم نسبت خود و دیگری»، یعنی در روبه رو شدن با مرگ.
اکنون مرا دریابید. اما پس از آن درخواستم را دریابید ای نیکان.
فیا سیوف خذینی!

عشق ، آونگی بلورین میان دو دوزخ

2006-12-20T23:53:00.001+03:30

چیست این عشق؟ بارها، تقریاً همیشه، با خودم دز اینباره فکر کرده ام. چه هنگامی که دامنۀ نیاز جایی برای نفس کشیدن هیچیک از پاره های وجودم باقی نمی گداشته و چه هنگامی که نیاز ِ بخصوص ِحادّی در خودم احساس نمی کرده ام. حتّا هنگامی که نیازهای ملتهبی برای نفی و انکار «او» در درونم شعله می کشیده اند. در همۀ این لحظات بی شمار در این باره فکر کرده ام که این عشق چیست. گاهی درست در همان لحظه و گاهی دقایقی، ساعاتی بعد به این صرافت افتاده ام که احساس خودم را بفهمم. بفهمم که چرا و چگونه تا بدین پایه «دیگری» چنین مهم، خواستنی، معتبر، غیرقابل اجتناب وبرانگیزانندۀ محبتی می شود که خیلی وقتها از بسیاری کسان و حتّا از خودم هم دریغ کرده ام. آری برانگیزاننده و مشمول محبّتی بی مانند، محبّتی که از خودم هم دریغ کرده و می کنم. بی شمارند لحظاتی که حسّی جدّی و در برگیرنده، از مشاهدۀ نمایی زیبا، از دربرکشیدن صوتی مسحور کننده در تمامی اکناف بدنم - که گویی فاصلۀ آدم را با بینهایت به صفر می رساند - و از بوییدن رایحه ای که جایی برای هیچیک از حواسّ پنجگانه باقی نمی گذاشته، همۀ وجودم را در می نوردیده و با این حال حس می کرده ام که همۀ این برخورداری ها را تنها برای «او» می خواهم و اگر برای خودم هم ارزشی دارد، تنها هنگامی است که از برخوداری کامل «او» اطمینان یافته باشم.
منظورم از عشق، میل غیر قابل مهار برای ایثار، با تمامی جوانب و معانی واژۀ ایثار، است.
سالها قبل، در نوجوانی، دختری که بدو عاشق بودم به من گفت «تو عاشقی چون می خواهی که عاشق باشی» بعدها فهمیدم که این یکی از تئوریهای مهم کسانی است که نزد آنان عشق واژه ای است که با خود همتراز است، بلکه همیشه «خود» از چنان اعتباری برخوردار است کز برایش می توان همه چیز را نفی کرد، می توان از هر احساس و ارزشی گذشت و می توان هیچ دیگری ای را واجد چنین اعتباری ندانست که بدون تأمین نسبتی با «خود»، برایش کاری انجام دهیم. و بعدترها دریافتم که چنین باورهایی محصول دورانهای بحران حادّ اجتماعی هستند که اصولا در آنها ارزش معنا ندارد.
مهم آن بود که خود وی عجیب عاشق بچه دار شدن و داشتن بچۀ پرورده در زهدان و زاییدۀ خودش بود. او در چنان سائق مادرانه ای غوطه ور بود که سالیانی بعد که از عشق ما جز ماجرایی برای هیچکداممان اثری باقی نمانده بود، برای من اذعان کرد که از سوائق و نیازهای اجتماعی دیگر گذشته، جز «مادری» انگیزه ای برای ازدواج ندارد. و این یک تصور و تئوری دیگر دربارۀ عشق بود؛ سائق (غریزه). در این تئوری هرگاه که من عاشق بودم و اگر عاشق بودم، سائق تنها واقعیت بود و تنها احساس واقعیم سوائق من بودند. سوائقی که ناآگاهی از آنها می توانست تأثیرات ذهنی و عاطفیشان را به صورت چیزی شبیه به همان میل غیر قابل مهار فرافکنی کند. در این نظریه «عشق» تصویر ی است فرهنگی و برساختۀ زندگی اجتماعی، یا به عبارتی دیگر ترجمان اجتماعی سوائق طبیعی ما. همان نیازهای ما که به زبان و زندگی اجتماعی آلوده شده، یا مزین گردیده است.
در تئوری نخست، من اصلاً عاشق نبودم، بلکه جامعه پذیریَم، از همچو منی با یک سوپراگوی قدرتمند کسی را می ساخت که همواره ماهیت یا همان هویت خود را در گرو وجود دیگری و در پرتو وجود «دیگری» باز می جوید. پس آنچه جریان داشت یک دگر-پرستی تمام عیار بود که در صوَر تراشخوردۀ فرهنگی اش، بویژه در فرهنگ اَبَرشرقی من و خانواده ام، به نهایت رمانتیسم اصیل خود می رسید.
در تئوری دوم، من بسیار عاشق بودم، اما عاشق خودم. عشق توجیهی اجتماعی برای نیل به نیازهای خودم بود و بس.
در تئوری نخست، در غایت مرتبۀ عاشقی، که مرتبتی از فناست، هنگامی که به اوج مجنونوار عشق می رسیدم، من یک «خودآزار» بودم؛ همان که فروغ، این بزرگ عاشق و راستین عاشق عصر ما، که یادش جاودانه گرامی باد، در گفتگویش با ایرج گرگین، وصف کرده بود.
در تئوری دوم، در نهایت عاشقی و آنهنگام که در بالاترین فراز تمنّای معشوق قرار می گرفتم، من یک «دیگرآزار» بودم که دیگری جز ماهیت یا هویتی شایان اضمحلال و استحاله در وجود من نداشت؛ همان که فروغ در شعر جاودانۀ « ای شب از رؤیای تو رنگین شده»اش وصف کرده بود و خودش بیش از همه متّصف بدان بود. در آنجا، معشوق، در نهایت عشق، به خود عاشق تبدیل می شود تا وصل رخ دهد؛ وصل، نه اتّحاد، بلکه توحید معشوق در عاشق است.
این دو دوزخ، دو سوی شاید ناگزیرِ جلوات و نمودهای واقعی عشق یا عاشقی بودند. من می توانستم عاشق باشم و عشق بورزم؛ پس من « در این دایره سرگردان» بودم: دوّار ِ مدار ِ خودآزاری و دیگرآزاری. که در هیچکدام نه دیگری محترم و اصیل بود و نه خود. ارتفاع یافتن مفهوم و مضمون عشق به امری سیاسی و اجتماعی که در انقلاب رخ داده بود، درست بودن ِ مجموعۀ تعابیری که این دایره را شکل داده و تعریف می کرده و می بستند، بر من آشکار می کرد:
عشق در هیأت ایدئولوژی، مجموعۀ تمنّیات و فرافکنی هایی بود که به خلق، به امّت، به آرمان پیشرفت، به انواع گفتمانهای معطوف به قدرت، به رهبر جریانهای سیاسی، به تصّورات گاه بسیار مبهم از امر دینی، به ضرورت نفی و حذف دشمن، ... و حتّا به ذات باری ناظر شده و منتسب می گردید. در این دایره، گاه، فرد ِ «خودآزار» در مرکز و دیگری مستولی و معبود در پیرامون قرار می گرفت و گاه، فرد ِ «دیگر آزار» در پیرامون مسلّط و دیگری قربانی در مرکز دایره واقع می شدند؛ ماحصل چنین شرایطی همواره نفی و انهدام بود؛ نسل انقلابی با داشتن بزرگترین آرمانها در شیفته ترین حالت و در فداکارانه ترین فرازها، در برآیند اعمالش، ویران می کرد و «دیگری»، حتّا در عام ترین حدّ تصوّر دیگری، که تفسیر اینجهانی اش، «تاریخ» بود و تفسیر آنجهانی اش «هستی» یا حتّا امر محتوم پنداشته شدۀ الهی، جز تعبیر تعمیم یافته ای از «خود» نبود. خود ِ قبیله گون و قبیله ساخته ای که دکتر شریعتی در مفهوم «ثار» و در توصیف «یا ثار الله وبن ثاره» (ای خون خدا و ای پسر خون خدا) برای توصیف ماهیت و نقش تاریخی امام حسین، تئوریزه کرده بود؛ یعنی ایجاد «ما»ی قبیله گون که عملا جز تعمیم «من» نبود و هویت های مستقلی را که بر اساس پیوندی مشخّص و در راستای هدفی روشن به وحدت رسیده باشند، برنمی کشید.
«دیگری» هنوز به همان صحنۀ تاریخ - دست کم به صحنۀ تاریخ من - پای نگذاشته بود؛ «او» به من و «من» به او رخ ننموده بودیم. هنوز نه اصالت عشق را دریافته بودم، نه اصالت خود و نه اصالت معشوق را؛ «دیگری» (به قول خود شریعتی «حقیقتی به گونۀ اساطیر») هنوزحقیقتی بود افسانه واردر مرز ناممکن؛ «دیگری» هنوز حتّا متولّد نشده بود.
من با آنکه تقریباً در تمام عمر ِ آگاهانه ام عاشق بوده ام، یا دست کم هیچگاه نبوده که عاشق نباشم، اکنون در می یابم که تا دیر زمانی پس از آن، هرگز عاشق نبودم. دوست می داشتم، مهر می ورزیدم، ایثار می کردم، می خواستم، طلب می کردم، تمنایش را داشتم، می یافتمش و برخوردارش می شدم. با این حال، نه، نه، عاشق نبودم.
هگل در «خدایگان و بنده» تعبیری دارد به این مضمون: هر حیوانی حیوان دیگر را آرزو می کند؛ غزال، چمن را آرزو می کند؛ غزال نر، غزال ماده را آرزو می کند و غزال ماده، غزال نر را؛ ببر، ببر دیگر را آرزو می کند؛ ببر، غزال را هم آرزو می کند. اما، انسان تنها حیوانی است که آرزوی انسان دیگر را آرزو می کند؛ انسان می خواهد که دیگری او را بخواهد؛ انسان می خواهد که دوستش داشته باشند. این فراز در مجموعۀ فهم دیالکتیکی هگل از تاریخ و جامعه جایگاه مهمی دارد که اینک باید از آن بگذرم. اما در بارۀ نفس استدلال بسیار جالب او، می توان گفت که روی دیگری از عشق را برملا می کند: خواستن برای خواسته شدن؛ دوست می دارم که دوستم داشته باشد. گمان می کنم آنچه در اینجا بیان می شود با نوع دوم عشق که همان دوست داشتن خود است، تفاوتی بنیادین دارد: تو برای نازخند معشوق جان می دهی؛ نه برای آنکه از آن لذت می بری؛ حتا نه برای آنکه او را خندان می خواهی و شادی اش را می طلبی؛ برای آنکه به روی تو لبخند گشوده است. صوفی از خندۀ مـِی در طمع خام افتاد. چرا؟ چون عکس روی تو در آینۀ جام افتاد. به نظرم این تئوری سوم، ترکیب آن دو تئوری اول و دوم است. اما نه جمع به معنی «هم این و هم آن». به معنی «نه این و نه آن»!
آنچه مدّتهاست تجربه می کنم این است که همواره او را می خواهم؛ می خواهم که نزدش باشم و نزدم باشد؛ می خواهم که از وجودم برخوردار باشد و از وجودش برخوردار شوم؛ می خواهم که تعالی اش دهم و تعالی ام دهد؛ می خواهم که فهمم کند و او را بفهمم؛ می خواهم که هستم باشد و من هستوند او باشم؛ ... آری همه و همه. با این حال همۀ اینها در تعاطی هم ممکن هستند. هنگامی او دریافتنی می شود که من دریافتنی اش باشم. اگر او در مدار باشد من در مدار قرار می گیرم و این مدار، مدار خودآزاری و دگرآزاری نیست. مدار دریافت و پرداخت هم نیست. مدار ناز و نیاز هم نیست. توصیفش ساده نیست. اما این را احساس می کنم که مدار نفی و انجذاب هم نیست؛ کسی در جذبه ودرد غوطه نمی خورد؛ کسی نابود نمی شود ولی از شمع وجودش پرتوها می تابد.
هرچند در هجرش، در آنکه او را می جویم و نمی یابم، می سوزم و معنایی دیگر از سوختن تجربه می کنم، از شعفی روشن برخوردارم که وجود خودم را برفراز می سازد و به کیستی ای نائل می شوم که جز با دوست داشتن، جز با خروج بی مهابای بی انتظار از مرز خود، جز با عاشقی امکانپذیر نیست.
دردهای بسیاری از خودخواهی رنجم داده و می دهد. دردهای بسیاری هم از رنجهایی که دیگران می برند، فقرها، قهرها، جهل ها، قحط ها، خبط ها و حبط ها، بیماریها و مرگها، بر دوش کشیده و می کشم. اما همه را با نوشداروی مهربانی بی مثال این عشق شعف انگیز توفنده در هجر تحمل می کنم.
نمی توانم بگویم به درک یا تجربۀ بی بدیلی از عشق رسیده ام و نمی توانم هم بگویم که این کامل ترین تجربه ای است که خود من می توانم داشته باشم. اما خروج از آن مدار بن بست گون که بین دو دوزخ می گردید و می به پایان نرسید، کامل ترین تجربه ای بوده که تا کنون داشته ام. حقیقت را نه در هیچیک از نقاط بی پایان اما کور آن مدار، که در آونگ بلورین به خود رسیدن در او یا به او رسیدن در خود می یابم.
چه شبهایی، چه ایامی، چه لحظاتی بوده اند این دوران!
چه مبارک سحری بود و چه فرخنده دمی، آن شب قدر ...
چه یلدایی در پیش دارم ...

ناگه غروب کدامین ستاره؟ بدرود زوموروس، جاودانه زوموروس

2006-12-16T05:17:00.001+03:30

ناگه غروب کدامین ستاره؟
ناگه غروب کدامین ستاره، سپهر را
ناگه غروب کدامین ستاره، سوار را
ناگه غروب کدامین ستاره، سرتاسران زمانه را
چنین به زمین بردوخت؟
چنین به شکنج آورد؟
چنین به خود آگه کرد؟
امروز بیست و پنجم آذر ماه سال یکهزار و سیصد و هشتاد و پنج خورشیدی و درست پنج غروب دیگر، سالگه بلندترین یلدای زندگیم، هفتمین سدۀ سالروز غروب زوموروس است از مدار خاک. ستاره ای که جاودانه درخشان، اما دیگر نه در مدار خاک، که بر کهکشان وجود و احساس وجود من خواهد تابید. نه! نشایست این گزاف؛ که نِی او در مدار خاک، که خاک در مدارش بوده است وُ همچنان مانا بخواهد بود.
مدار، در این نوشتار، وز برای پوشاندن ناتوانی گفتار، وام ِ اِستانده ای بیش نبوَد وُ
کوچ-اَسواران کوچه های کهکشان مهر
که از دریاچه های دور می آیند
و بر ارابه های نور می رانند،
می دانند،
وزین پسگفته های خُرد،
می خوانند،
حقیقت را
که چونان زمزمی دلخواه،
اما زمزمی دلگیر،
به لب آواز می دارند وُ
آن را با نوایی خوش،
اما درنوای حُزن
می خوانند.
به شبی رفت و دگر باز نگشت،
ز زمین نگران یاد نکرد،
ز اساطیر زمین دست بشست،
ز اسیران زمین یاد نکرد.
در این زمانۀ ناپایا، دوریش چه دیر پاییده است وُ چون یادش،
درون کورۀ سوزان ِ رای من، چه ماننده.
و من چون یارسته ام تاب آوردن؟
تنها داننده اش هست یزدان وُ همان اَمشاسپندان:
ایزد- مهربانانی که آذر را برای شام طولانی
به رنجی بس گران وُ کوششی بس پاک وُ چشمی تر
کزان اختر فروغ خویش می یابد،
به دردی خوش،
به دلها پاس می دارند.
شایستمش گفتن، نز پی بگسستن از خاک زمین،
کان هنگام می نبودم من
یا نابود بودم من هنوز آنگاه،
کز پس دانستن ِ بُگسستنش از خاک،
چشمی،
من فرود ِاشکم وُ چشمی دگر، فریاد ِشادی از پی خاشاک:
اشک، از رفته بودنش،
یکدم نباشد کو نباشد، در دلم سیلابش
یا یک شب نباشد کو نسازد، چهره ام دریاش.
و شادی از فروغ تابناک اخترش،
یکدم نباشد کو نبارد در دل من نور
یا یک ره نباشد کو نیاراید بستردریاش!
بدین دریای لبپرمی زنان ِموجهای سهم و سهم انگیز، چه می دانند آخر آن سبک باران ساحلها؟!
شناور در شکنج خویش پرورد وُ بس گردندۀ امواج،
و در بیم از نبود خویش، بی او در دل دریا،
ستیهنده هر موجی که می غلتاندم در خود
می دهد آموزه هایی بس گران
از رفتن اختر
از بود در نابود.
می آموزم یکایک رمزهای کهکشان را، رازهای اختران را:
کاختران چون غروب، ازآن دم وُ هنگام،
کندشان ناپدید از دیدگان ما،
می مانند ایدون تابنــاک وُ سوزگار وُ گرم،
بر دیدگان ما.
دیدگانی کز پس اِفگار اِستاره،
در فرازی نینچنین کوتاه و نه ایدون پست،
بیارستشان بالا شدن از این تراز خاکهای پست
توانستشان دیدن، نور را،
پُرتاب، رهرو، بیکران، شبتاب.
پُرتاب، رهرو، بیکران، شبتاب.
به هر دم
یاد
در خُم هر رای
در خَم هر راه
می کند فریاد
می نماید راه.
به من نامت هماره خوش تران است و به گفتارم گرامی باد.
ز من یادت سراسر در فزای است وُ دمادم در فزونی باد.
«گرَم یادآوری یا نه، من از یادت نمی کاهم»
فزونی باد
گرامی باد
نامی باد.
بدرود زوموروس، جاودانه زوموروس

برای سام

2006-12-13T22:22:00.000+03:30

دو ماه پیش بود که دختر عمه ام از من خواست، متنی را از زبان او برای نخستین نوه تازه به دنیا آمده اش بنویسم.در این مدت بارها نشسته ام پای کامپیوتر که چیزی بنویسم. اما ناتوان و ناتوان از غلبه بر ناتوانی ام برخاسته ام. تا امشب که خواستم و توانستم اعتراف کنم، ناتوانی و چرایی ناتوانیم را؛ و اینک شرح کوتاهی از داستان بچه در زندگی من و سپس آنچه برای سام گفتنی دارم:

سالهای سال از بهترین لحظات زندگیم، لحظاتی بوده که با اندیشیدن به دنیای در حال آفرینش کودکان می گذشته است؛ گویی که خود ِ آفرینش دارد دوباره آغاز می شود؛ بچه برایم نشانی از حقیقت غیر قابل دسترسی، که در جهان اجتماعی از دست می رود، بوده است؛ تمثیل یافتۀ رؤیایی از معصومیت ِ دست نایافتنی مان که در اسطورۀ «بهشت» و در نوستالژیای «جامعۀ بی طبقه» و در تمامی ایدئولوژی ها و باورها و کنش های دینی و هنری ِ آرزوی بازگشت به طبیعت ـ آرزویی که می دانیم تحقق نایافتنی است ـ تخیّل اش می کنیم. همواره با مجموعۀ مضامینی که زنده یاد جلال در «سنگی بر گوری» در توصیف ِ حسّ اندیشیدن به فرزند آدمی، بیان کرده است، سر ناسازگاری داشته ام. چون آنها را تقلیبی از حقیقت داستانی می دانسته ام که بر من و در من جاری است و گمان دارم که همۀ آدمیان را با آن داستان ماجراهاست:

ماجرای جستجوی معصومیت از دست رفته؛ ماجرای تداوم حیات برای موجود ِ مرگ اندیش، انسان؛ ماجرای بُرده شدن ِ بکارت رؤ یایی فروغ که در تحرک رانهای هر زنی که در هر گذری عبور می کند، دیده می شود و نخستین بار به شهود فروغ کشف شد؛ ماجرای خلق و آفریدن ـ که بودن مان را، نه تنها بودن ِ زیستی مان، که بیش از آن، بودن و شدن ِ انسانی و اجتماعی مان را از آن داریم، از آفریدن ـ برای ما که که تنها موجودی هستیم که در این صفت (آفرینش) با پروردگار شبیه بوده یا بدو تشبّه می جوییم؛ ماجرای غیر قابل اجتناب ِ «نیاز به رستگاری» که ناقوس بلندش همواره در ضمیر ناخودآگاهمان طنین انداز است و هر چه در ضمیر آگاه می کوشیم تا آن را به بادهای فراموشی بسپاریم، کمتر موفق می شویم و هر داستان که برای فراموشی اش خلق می کنیم، در خود ِ آن داستان، چه قهرمان داشته باشد و چه خواننده، خود، قهرمان داستان باشد، در هیأت صفتی که قهرمان اصالتا و نهایتا با آن صفت، قهرمان می شود (رستگاری) از نو پدید آمده و یکی از بنیادی ترین مبنای اخلاق را بنا می سازد؛ آری در ماجرای رستگاری هم؛ و ... و سرانجام، ماجرای «دیگری»، ماجرایی که بی آن همواره «خود» نیز بی معناست؛ شاید جلال یادش رفته بود که هیچ جلالی نیست و نمی تواند باشد که بی سیمینی جلال شود یا جلال باشد، سیمینی در افق بقاء و تا آن هنگام که می دانیم که خواهیم بود و سیمینی برای آن هنگام که می دانیم که در آن هنگام نخواهیم بود، باید باشد، تا جلال جلال شود، وگرنه جلال نخواهد بود، جلال به معنای انسانی ـ اجتماعی اش نخواهد بود. این ماجرای «دیگری»، چنان ضروری و نیز چنان طبیعی است، که بی آن «خود» خیلی بی معنی است. این دروغ از راست می گیرد فروغ! آری جلال این را یادش رفته بود.

به علاوه، ماجراهای دیگری هم بودند که علاوه بر فرزند داشتن (فرزند خود را داشتن) همۀ فرزندان انسانها را دوست داشتنی ام می ساخت. مثلاً همیشه برای این جملۀ زنده یاد صمد بهرنگی احترام بسیار و با آن همدلی بی بدیلی داشته ام که « داستانهایم را برای بچه ها می نویسم که به نام و نان آلوده نشده اند»؛ و همیشه، با آن که Enigma آهنگساز چندان بزرگی برای من نبوده است، ترانۀ Back to Innocence او برایم جذابیت وافری داشته است. و ...

خلاصه خود بچه، مثل «عشق» (که هفتۀ پیش در «عشق، آونگی بلورین میان دو دوزخ» بخشی از ماجرای آن را نوشتم) ماجرای بزرگ و همیشگی زندگی درونی من بوده است. ماجرایی که بدون اغراق تقریبا هر روزم به گونه ای با آن گذشته است، هر روز ... راست بدان گونه که احساسم را قابل تفکیک به احساس پدرانه و احساس مادرانه نمی یافتم. فرزند و بچه طوری در مجموعۀ خواسته ها، رؤیاها، آرزوها، اسطوره ها، باورها، عقاید، ارزشها و حتی ایمانیات من جای گرفته بوده است (و اکنون هم) که فهم و تجزیه و تحلیل این مجموعه را به امری سهل و ممتنع مبدل کرده است؛ سهل از از آن روی که یکی از اجزایی است که در همۀ اکناف هویتی و شخصیتی ام می توان آن را یافت؛ و ممتنع بدان جهت که آخر چگونه می توان این کلاف بسیار پیچیده را باز کرد و بدون فروکاستن به یک یا چند تا از آن جزء ها، همه و کلیت اش را فهمید؟

در چنین رودی روان بودن و به «رود» اندیشیدن، آوندی مهم از آوندهای حیات من و شاید از آوندهای حیاتی من بود، تا آنجا که خویش آوندم را می شد در آن یافت؛ تا آن که ازدواج کردم. نه تنها در ساده ترین تصور ممکن، که در بدبینانه ترین تصورهم، می توان گفت که در این زمان می بایست، به آرامشی می رسیدم، از پس آن همه جست و جو؛ مگر آن که به علل فیزیولوژیک، من و یا همسرم نمی توانستیم بچه دار شویم. اما افسوس که اینگونه نبود! یعنی هیچ مشکل فیزیولوزیکی نداشتیم. اما چرا افسوس؟ برای این که به دنبال ازدواج دچار ترسی شدید و عجیب شدم. ترس از این که در این شرایط بچه دار شدن عامل بدبختی کسی شود که ممکن بود از ما به وجود آید. همسرم بچه می خواست و یکی از مهم ترین دلایل ازدواج اش همین امر بود، طبیعتا و کاملا طبیعی؛ اما هر چه بیشتر با من از این در سخن می گفت، من بیشتر در آن ترس فرو می رفتم و از تصور بچه ای که در این جهان بی رحم رهایش می کردم، از خود و از آرزوهایم و همۀ آن خواسته ها و باورها و همۀ آنچه که وجودم را با آن سرشته بودند یا سرشته بودم، می رمیدم. یک ونیم سال نخست از ازدواج ما که بر این منهج گذشت، و همسرم گاه با اوج حوصله با من سخن می گفت تا مرا مجاب کند و گاه با نهایت تمنا، بچه می خواست و من سر باز می زدم، از تلخ ترین دقایق زندگی ام بوده است. تصور این که کسی عمری را با خواستی سپری کرده باشد و اینک خودش از برآوردن خواست خودش ممانعت کند، نمی تواند به تنهایی تلخی و دشواری دقایق زهراگین این دوران را نشان دهد؛ بلکه باید علاوه بر آن، بی محلی کردن به کسی که با تمام وجود دوستش دارم و نادیده گرفتن مهم ترین خواستۀ مهم ترین کسی را که دارم، افزود، تا شدت رنج آور بودن ِ تمامی دقایق آن دوران کمی فهمیده شود. آن ترس را تا پیش از آن تجربه نکرده بودم و همیشه حتا در برابر کسانی که به نوعی از آن در عذاب بودند، به مقابله اش بر می خواستم. تا پیش از آن، با هر کسی که به دلیلی از این دست، بچه نمی خواست، گاه به گفت و گویی طولانی می نشستم و در اکثر اوقات موفق می شدم که او را به نادرستی تصورش متقاعد کنم. اما این بار خیاط به کوزه افتاده بود و بدجوری هم در کوزه دست و پا می زد. باز فهمیدن ِ آن احساس ترس و کوشش برای باز اندیشی ِ ساختار آگاهی انسان ایرانی در مجرای سوزان کورۀ روبه رویی با جهان آنومیک و فروپاشیده و زیستن در شرایط بی خانمانی ذهن، باشد برای فرصتی دیگر. خلاصه آن که روزگار زیستن در گلشن آشنایی، با تحمل رنج بسیاری گذشت، رنجی که گرچه ظاهراً با خزان آن گلشن، با جدایی ما، پایان یافت، اما راست آن است که به رنج دیگری استحاله یافت: احساس گناه نسبت به خود و نسبت به همسرم که این ترس و امتناع من از بچه دار شدن، او را از دست یافتن به مهم ترین خواستش، به عنوان یک زن، و از رسیدن به هدفی اساسی که برای او به عنوان یک انسان می توانست وضع شده یا وجود داشته باشد و داشت، بازداشت. درست است که بچه دار شدن تنها می تواند (مثل قدم زدن در زیر باران) تصمیمی دو نفره باشد و هر کس حق دارد که در این باره تصمیم شخصی خودش را داشته باشد و ما هم قرار گذاشته بودیم که در هر مورد اختلاف نظر، اصل را بر آن بگذاریم که نظر کسی که مخالف تغییر وضع موجود باشد، مبنا قرار گیرد؛ اما حتا اگر نپذیریم که بچه دار شدن، بر حسب عرف و بر حسب فهمی که از طبیعت داریم، در بنیاد ازدواج به عنوان یک قرارداد، نهاده شده است و خود، یک نهاد اجتماعی است که نقض آن، اخلاقاً مذموم و ناپسند است، باید این را پذیرفت که مخالفت من با آن، نقض صفت این قرارداد بوده است؛ یعنی نقض عاشقانه بودن آن. ازدواج یک قرارداد اجتماعی است اما قراردادی عاشقانه. نمی توان کسی را دوست داشت و خواستۀ خود را در خواست او نیافت. انکار عشق، انکار معشوق و امتناع معشوق از آنچه می خواهد (و آنچه می خواهد غیر معقول نیست)، اگر یکسان نباشند، بسیار شبیه و نزدیک هستند. باید اعتراف کنم که پس از جدایی، به مراتب بیش از قبل از آن، بار این احساس گناه را بر دوش کشیده ام. در شبها و روزهایی که به باز اندیشیدن در بارۀ محروم ساختن انسانهایی (او و من) از خواست بزرگ زندگی شان، گذشته است؛ و در تمامی آنات بی پایانی که با رنج اعتراف و شناخت ِ ادا نکردن حقی که عزیزی را بدان هم تمنا و هم امید بوده، گذشته است، از یک نظر هیچ یاور و همدمی نداشته ام. کفّاره ای گران و تاوانی توانفرسا که کوچکی و ناچیزی اتّکاء به شخصیّت کودکانه و عاقبت اندیشی عقل نابالغ را به خوبی بر ملا می کند. گذشته از آن که نه تنها جهان زندگی ام کماکان بدون درخشیدن ستارۀ کودکی است، بلکه علاوه بر آن روز به روز بیشتر بر آیندۀ هزاران هزار کودکان این سرزمین، همچون میلیونها میلیون کودکان تمامی زمین بیمناک و بیمناک تر می شوم. شایسته می نماید که این بیمناکی، توجیهی برای آن تصمیم رنج آور یا دلیلی برای کاهش رنج آن بیاراید. اما گمان می کنم که اگر ما دانش و یا همتی برای کاستن از رنج آن هزاران هزاری که نان جو آغشته در خون دارند، نداریم، حق آن را هم نداریم که با ویران ساختن آرمانها یا آرزوهای شان، نادانی و بی همتی خود را به کسوت دلیل بیاراییم. همۀ دلایل همۀ ما آن هنگام و تنها آن هنگام مشروع و معتبر هستند که با ارادۀ آگاه و آزاد انسانها هیچ تعارضی نداشته باشد، به قول آقا رضا مارمولک اگر کسی را به زور به بهشت بفرستیم، از پشت به جهنّم فرو می شود – و ما نیز. او در جهنّم بازماندن از آرزوها و آرمانها و سرکوب شدن اراده اش و ما در جهنّم ِ این گناه. و این است آنچه که من با نپذیرفتن خواست همسرم برای بچه دار شدن بدان گرفتار آمده ام.

در شرایطی که در چنین دوزخی به سر می برم، دختر عمه ام از من خواسته که برای تولّد اولین نوه اش، سرودی بسرایم. مدتها و مدتها گذشته، بی آن که بتوانم حتا یک کلمه بنویسم. برای آن که خودم را مجبور به نوشتن کنم، تیترش را در بیست و دوم آذرماه در این گفتگاه (بلاگ) گذاشتم و تا همین امروز می اندیشیدم که چه بنویسم. هم می دانستم که او در انتظار است و دل آن را نداشتم که از برآوردن این خواسته هم امتناع کنم (رودربایستی ای با او ندارم و به این خاطر نیست که رودربایستی ام با قلم در این موضوع را کنار می گذارم)، هم در این دوزخ، از بچه نوشتن، کار من نبود و دل بر قلم آوردن اعترافاتی را که در سطر های بالا نوشتم، نداشتم. دیشب شعر «باران» گلچین گیلانی را به یاد آوردم و داشتم آن را باخودم زمزمه می کردم و این شد الهام آنچه برای سام (نوۀ دختر عمه ام) نوشتم. این نوشته خطاب به سام است، اما با اذعان به این که سخن قابلی نیست آن را تقدیم می کنم به همۀ کودکانی که نمی شناسم و می شناسم، به همۀ فرزندان ایران زمین و سپس به مانی، نازنین، اروند، نگار، رامتین، ساینا، بچه های آیندۀ مریم و رها ، به آرش ، به مسیح و مریم، به محمدطاها، دختر مرتضی ، به دریا وتارا و البته به سام (بویژه به خاطر باغهای محبت پدربزرگ و مادربزرگش که خود در آن به میزبانیها نشسته و مرا به میهمانیها برده اند):

باران و گلها، برای کودک امروز و نوآور ایران فردا

کودکم،

انسان فردا

ای دلارای همه دلهای تنها

شادی افزای همه شبهای مادر، شبهای بابا.

کودکم،

ای رها از رَسَنهای نهانی،

آفریده با گهرهای فراوان

آرمیده در میان آرزوهای شهابی

ناز پرورد نازهای شتابان.

لب گشوده می دهد سر

قصه را افسونسرای مهر مادر

یا همان داستانهایی که

می خواند به تو لبهای بابا.

گوش کن،

ای غنوده تو در آغوش رؤیا

در میان بستری از مخمل مهر نیاها

شبنم شاد هزاران اشک افشانده از شوق میلاد تو اندر زیر پاها

دستهای توانمند سرافراز مردان و کوشنده زنان بوم تو، ایران زیبا، ایران مانا.

گوش کن

با دو گوش کودکانه

هر چه باشد، گوش را بازی خوش آید

بازی آهنگ این نغمه سرای عاشقانه.

روز میلادت مبارک

ای تو، ای هم میراث وُ هم ارث یگانه

جام زیبایی که یزدان داده برتو، تا که در آن بغنوی و تا هماره در آن ببالی، این تن رعنا مبارک

ای تو ای نوباوۀ مهر خاکی که می دارد به دل، فروزنده مهری جاودانه.

بس گوارا می تراود

از ضمیر پاک رؤیایت، ترانه

وَه چه زیبا می خرامد

دشت فردا، زیر پایت، بی کرانه

بَه چه گامت استوار است و

راه آینده بپوید، رهروانه.

خوب می بینم که در راهت بخواهی یافت

بندهایی بافته، با تار و پود پای هایی، دست هایی، چشم هایی، رهزنانه

رست خواهی تو اما نیک

ز بند پر فسون این زمانه

راست خواهی دید

در میان هر فسون، راهی

در کنار هر گره، رایی

ازیرا چون خِرَد در دست گیری، عارفانه

همرهانی نیک خواهی داشت، همدلانه.

تلخ ها دوربادا ز کامت

رنج ها نابود

اخم ها نا بروید در میان ابروانت

اندُهان هرگز.

اندک اندک بال خواهی یافت

کم کمَک پرباز خواهی کرد

تا که گیتی را بیابی

تا کران بی کران پرواز خواهی کرد.

هر کجا رفتی

هر که را دیدی

هر چه گشتی تو، از کوشش خویش وُ

هر چه باریدت به ره

چه از قهر وُ چه از مهر روزگارانی

که هر دم می زند لحظه هایت را به رگبار و نسیمش شانه ها بسیار،

گر که بارانی ز گلها بود

یا که توفانی به دریاها،

به یاد دار وُ به خود برگو

که مهر ما همیشه همره و در هر زمان در آستان راه توست.

گوش کن،

تو ای پوینده راهی چند

تو ای جوینده کام از قند

تو ای در گوش گیر این پند

« بشنو از من کودک من

پیش چشم مرد فردا

زندگانی ـ خواه تیره خواه روشن ـ

هست زیبا ـ هست زیبا، هست زیبا»

برای چشم های جست و جوی تو

برای دستهای مهرخواه تو

برای هر دم از آن لحظه های تو

برای تو، تو ای نوآور ایران فردا

تو ای نوباوۀ دلبند.

پنجم دیماه هشتاو پنج

چه پاییزی است این پاییز! این بادها چه می گویند؟

2006-12-11T23:05:00.002+03:30

هر باد وزد به ناکجا می بردم
-------------------------------------جز باد صبا که نزد «ما» می بََرَدم
وان یار که بی نکحت او هیمۀ نارم
-------------------------------------------با باد صبا به یـادها می بَرَدم
دی باد صبا یاد ترا عطر بیفشاند
----------------------------------------دریاب مرا که غم کجا می بَرَدم
این هستی بی مستی من جام تهی گشت
---------------------------------------کو ساقی من که هوشها می بَرََدم
چون پیک سکوت است صبا، لیک
-------------------------------------آن صُمت بسی به صورها می بَرَدم
هیهات که این باغ شده عین بیابان
--------------------------------------بی دوست مگر به قفرها می بَرَدم
از هست گذشتم، که از دوست نگردم
--------------------------------------بنگر که فلک چه بی حیا می بَرَدم
ای دوست بیا مهر بیفروز به مهجور
-------------------------------------کاین سان نسزد که بر جفا می بَرَدم
جانانه بیا باد صبا را صلتی ده
------------------------------کاندرقدمت هم سر و صهبا به فدا می بَرَدم
مجنون سعیدم اگرم باز بخوانی
--------------------------------------ورنه دیباچۀ غم سوی فنا می بَرَدم
---------------------------------------------------------------بیستم آذر هشتاد و پنج

برای زوموروس

من و تو*

2006-12-08T22:51:00.001+03:30

من از کرانه ی دریای اشـک می آیم
---------------------------------------تو خوش غنوده بر کنارۀ دریای نسترنی
من از کنام تلخی تاریخ هجر می آیم
----------------------------------------تو آرمیده ی گلبوســه های یاسمنـــــی
من از گدارۀ شکستن آبــگینه می آیم
--------------------------------------تو بر کمانه ی پرواز سنـــگ پرسـه زنی
من از ضمانکدۀ عشق خویش می آیم
--------------------------------------تو آن ضمـان گرفته شده بـهـر عشـق منی
من از جویبار اسحــار مویـه می آیم
---------------------------------------تو مژدگــانی رؤیــــــای شبـنــم سحـری
من از لیـــالــی مفـتون قـصه می آیم
----------------------------------------تو آن شـــب یــــــــــلدای شهرزاد منی
من از کشتگاه مرغزار امید می آیم
--------------------------------------تو شعله هـای فروزان ز خرمن امید منی
من از حصان نـقــیب سایــه می آیم
---------------------------------------تو رخ گشوده بر آفتاب ســرخ این چمنی
من از میان سروهای تمنای یاد می آیم
------------------------------------------تو آن خمـوش فرامــوش یاد انجمنـی
من از عتیق گوهریان عقـیق می آیم
------------------------------------------تو نیـــک دانسته ای که گوهر یمنی
من از یار-یار گوی صبای صبورمی آیم
--= ----------------------------------تو آن کرشمه که بر نغمه گوش می ندهی
من از تاب نازجوی آیینه باز می آیم
---------------------------------------تو چون صلیب من از شاهدان قتل منــی؟
من از رقص شرمگین باران ز باد می آیم
-----------------------------------------تویی که نغمه های شاد به باد می فکنی
سعید گرچه منم، خون دل دگر گلو بگرفت
----------------------------------------تو هم ز ساقیان شادنوش خون این دهنی

--------------------------------------------------------------------------------- پانزده آذر هشتاد و پنج

* برای زوموروس، قدیس همیشگیم

آیینۀ شراب

2006-12-08T01:03:00.000+03:30

من اسیر درد،

اون افسانۀ پر کشیدنـــه

من کویر و اون،

به زیبایی خوشه چیدنه

یه شب می شه افسون عطر او
از افسانۀ معبدا میاد

زمین زیر پام آسمون میشه
به مهمونی دل، خدا میاد

گاهی،
♪♪.. دوره،

گاهی،
♪♪.. قصه های غروره

گاهی،
♪♪.. نوره،

گاهی،
♪♪.. بارش ابـــــــر دوره

همه هستیه، همه مستیه ...♫... تو دستای من جام آخرینه
تو خاموشیم، فراموشیم ...♫... طنین یه آواز دلنشیــــــنه

من اسیر درد،

اون افسانۀ پر کشیدنـــه

من کویر و اون،

به زیبایی خوشه چیدنه

تو افسون چشمای مست او ...♫... به چشمم شراب آشنا میاد
برام قصـــۀ روشنایـــــــیه ...♫... که از صبح آیــینه ها میاد

گاهی،
♪♪.. دوره،

گاهی،
♪♪.. قصه های غروره

گاهی،
♪♪.. نوره،

گاهی،
♪♪.. بارش ابـــــــر دوره

همه هستیه، همه مستیه ...♫... تو دستای من جام آخرینه
تو خاموشیم، فراموشیم ...♫... طنین یه آواز دلنشیــــــنه

من اسیر درد،

اون افسانۀ پر کشیدنـــه

من کویر و اون،

به زیبایی خوشه چیدنه

یه شب می شه افسون عطر او ...♫... از افسانۀ معبدا میاد
زمین زیر پام آسمون میشـه ...♫... به مهمونی دل، خدا میاد

گاهی،
♪♪.. دوره،

گاهی،
♪♪.. قصه های غروره

گاهی،
♪♪.. نوره،

گاهی،
♪♪.. بارش ابـــــــر دوره

همه هستیه، همه مستیه ...♫... تو دستای من جام آخرینه
تو خاموشیم، فراموشیم ...♫... طنین یه آواز دلنشیــــــنه

♪♪♪ ♪♫♪ ♪♪♫،.،♪♪ ...♫... ♪♪،.،♫♪♪ ♪♫♪ ♪♪♪

عشق در نگاه اول

منم آن که برای تو می میرد
نفسم زخیال تو می گیرد

تویی آن که بهانۀ فردایی
تویی آن که جمال سراپایی

♪♪، موج بی آرامم
♪♪♪♪♪، اشک بی فرجامم
♪♪♪♪♪♪♪♪، خسته از خویشم

♪♪، بی تو من می میرم
♪♪♪♪♪، بی خبر بگذاری
♪♪♪♪♪♪♪♪، گر از این بیشم

چه کنم با تو اگر، که مدارا نکنم ...♫... چه کنم گر غم تو، به تو حاشا نکنم
چه بگویم که مرا، نبود ذوق سخن ...♫... به که گویم که دلم، شده بیگانه ز من

من و خسته ز خود بودن
من و بی تو نیاسودن

من و این همه تنهایی
غم عشق و شکیبــــایی

تویی آن که بهانۀ فردایی
تویی آن که جمال سراپایی

منم آن که برای تو می میرد
نفسم زخیال تو می گیرد

♪♪، موج بی آرامم
♪♪♪♪♪، اشک بی فرجامم
♪♪♪♪♪♪♪♪، خسته از خویشم

♪♪، بی تو من می میرم
♪♪♪♪♪، بی خبر بگذاری
♪♪♪♪♪♪♪♪♪، گر از این بیشم

♫: این اسم رو خودم انتخاب کردم. نمی دونم اسم این شعرها چیست.
اگر کسی می دونه، با خبر ساختنم رو بسیار سپاس خواهم داشت.
چون بسیار دوستشان داشتم در اینجا نوشتم.

سوگندی با آن نگاه

2006-12-01T05:54:00.002+03:30

بیا مستی نکن، بنشین! نمی بینی دگر ما را.
بیا با آستین بستان ز چشمم اشکهایم را،
ز چشمم
ز چشمت، که گریان به من خیره است
هر آنگه
چه شب باشد و گرکه روز، به هردم کزین غمکده بگذرم،
چنین استوار و چنان اشکبار،
دمادم به من خیره است.
نیست یکدم گذرم زین دمن و آن نگهت، به چنین وصف که گفتم، نگران ننگردم.
چه من بگذرم و یا گر که از یاد من بگذری
ببینم تو را
در آن مشتعل- نرگسان، دو آتشکده ی مست، مرا می نگرند:
به بیننده ات، اشکبار
به زیبایی ات، هُرم بار
به خسته دلانت، همی مهربار.
بیا مستی نکن، بنشین! بیابی یا نیابی دگر ما را
جز آن اشک باریده از نرگس مهربارت
جز آن اشک تابیده در کوره ی دیده ی مهرخواهم
جز آن اشک ِ باقی به اندام یاد، نمی یابی دگر ما را.
درگه که باز می شود
خوَرگه که بر پا می شود
بر این کبودی بی رونق سکوت
بر اختران دلشکسته به گردون سپهر سیاه
بر هر پَر ِ فرشته ی مرزنگ نرگست
بر سِیلگاه مژگان حلقه شده بر نگاه من
بر برگ برگ سیاق کودکی های ناپدید
بر شادخواری پر شرنگ شبابان شرمگیر
بر نغمه های پر ترنم آغشته در شراب
بر اِستارگان ِبی کرانه ی موّاج التهاب
بر گیسوان شتابان به دیدار بوسه ای
بر شانه های خمیده از شرم یک نگاه،
درگه که باز می شود
هرگه که باز می شود
ریحانه ای که از چشم گریان تو می وزد
شمشیر شب که از دل عاشق گذر کند
بر آن سپیدی ستیغ پر افسون قله ها
بر آن بیاض نفسگیر قفر تفتیده ی کویر
بر سیمگون ساق درختان - که برف را بازیچه می کنند
بر نیلگون زمهریری سپهر - که هستوَند جهان را بازیچه کرده است
بر برق برق شعله ها و سِحرها - کز دریاچه های خفته در کف چشمان تو می جهند
بر گرم گرم کینه ها و مهرها - کز طاقهای قلبگون شبستان چشم تو می رمند
بر زین ِِباد، بر گُرده ی زمین - که گاه از توسن خود تندتر تاخت می کند
بر دست پاک پاک تو بر پلک سرخ خسته ات – که گاه به تنهایی، شرم آور حضور تنهایی است
بر آن رقص سوته دل بزم جوی
بر آن بزم بی خامه ی رزم جوی
بر آن رزم خود- کوشش ِ خویش جوی
بر آ ن خویش- آوندگار دل یار جوی
بر اِشتاب ِ چون کودکان رفتنت
بر آواز ِ چون مرغکان خواندنت
بر ایجاز ِ چون آهوان گشتنت
بر اصرار ِ چون کولیان گفتنت
بر احساس ِ چون لِیلیان، پندگوی
بر ایمان ِ چون سالکان، هوی جوی
بر آرام ِ چون لولیان، های و هوی
بر آغوش ِ چون عاشقان، اوی جوی،
درگه که باز می شود
آنگه که باز می رمی
عِطری که ازنسیم نگاهت بر شراره ی اشکانت می تراود
فریادی که، یا از نگاه تو یا از دل عاشق،
بُلـَند
برکشیده بر رخ نگاه دوخته شده در نگاه تو
شب را می آشوبد
چنان که خواب دوزخ، خواب بهشتیان را
و چنان که خواب فردوس، خواب همه را
بر آن شامگاه نخست
بر این بامداد پسین
بر افسانه ی آفتاب
بر افسون شب، ماهتاب،
سوگند
آتشی کاندرین دیر است، زِ اشک وُ زِ چشمان توست
بدین رو
فروغیست را مر آتشکده
که آن جاودانه نگاه است ، همان آن نگاه...
هیمه ای هم، گر آنرا ست،
منم،
هم تنم هم دلم.

زیباترین روح پرستنده*

2006-10-01T17:26:00.005+03:30

سَحرنبود، بلکه سَحر می وزید.
سَحری بود، چه سَحر! سحری چون سِحر.
شبی گیسو فرو هشته به دامن
نه بهرام پیدا، نه ناهید و نه بهمن
شبی چون موی مهرویان، سیه فام.
آتش از آن سیاهی نای نیرانش نبود.
قیرگون تر از دریای مشک،
سپهر و زمین در آن شبق از هم سبق می بردند.
دَوَران گردابی از کافوری سیه -که زورق هیچ نوری را تاب گریزش نبود.
تابش سهمگینی از سیاهی -که ذره ای نور را هم تاب تراوش نمی ماند.
توفان، توفان تاریکی.
کولاک، کولاک سیاهی.
باران، باران سکوت.
هیجان، هیجان ابدیت.
نفَس، نفَس ِبسته.
راه، راه ِبی پایان.
انگاره، انگارۀ لایتناها.
خویشتن، بی خویش:
کهکشانی از نیستی.
کهکشانها مست،
مستها مخمور،
نورها محصور،
حصرها مفلوق،
اِفلاق در اَفلاک،
فلکها در فلک، اندر فلک، اندر فلک، اندر فلک، اندر فلک ...، تا هست، تا خواهد بود.
گردباد ِبی امان ِ خشیت و تسلیم و تنهایی و بی خویشی و بی چیزی و استغناء.
مستی ای بی منت هر می. مستی ای بی می.
هستی ای بی منت هر چیز، هستی ای بی چیز.
غنای بی کران ِ بی کران.
غنای بی کران ِ بی کران.
هستی مألوف در آنجا داشت پایان،
آری آنجا داشت پایان،
داشت پایان.
=================================================================
تا نوالۀ نائلان رسید:
بدان آتشگه میگون، در آن شبگون، بخوردم من کفی افیون.
ندانستم دگر چون شد.
=================================================================
نخستین درنگی بود که با کعبه رو به رو می شدم. کعبه. از همان نخستین لحظه دیگر خانۀ خدا نبود. آری نبود. خود خدا بود. از آن پگاه شبق گون ِ غرق در سیاهی محض، از همان دیدار اول، از همان فریاد بی حدی که بانگش تا ابد پایید، تا ابد پایَد، خدا بود و خدا بود و خدا بود.
سیاه تر از تمامی فضای مکه، تاریک تر از آسمان مسجد الحرام، نادیدنی و نایافتنی تر از نوری، ولو ناچیز، در آن شهر نیست.
در چنین سحری، چُنینگون به حریم مسجد الحرام رسیدیم. بیش از ساعتی را، که به بلندی همۀ عمر بود، بیرون حرم منتظر شدیم تا جماعتی دیگر هم برسند تا از باب علی وارد شویم. راهی بود، عجیب، از آنجا که بودیم تا باب علی. از این روی عجیب که گویی پایان نداشت. هرچه می رفتیم، نمی رسیدیم. طلسم گون بود و ناگشودنی. به موازات دیوار پر روزن مسجد الحرام و در انحنای بی انقطاع و عجیب موزونی، به انتظار رسیدن به باب علی می رفتیم و می رفتیم و از هر روزنی در سمت چپمان در آن دیوار رمزآلود معبد، انتظار شهد مرگی را می کشیدم که بایستم با دیدن کعبه نوشید. اما نمی رسید؛ گاه تصویر دور و نامفهومی از کعبه در نظر می گشت؛ اما چنان ناپیدا که می گشت اما به جام چشمخانه نمی نشست. تا جایی که روزنها پایان یافتند و دیوار، بلند و بلند و بلندتر شد، تا آنجا که نه تنها تصاویر، که همهمه ها هم همگی محو شدند. و ما رفتیم و رفتیم....
از باب علی وارد شدیم، به مسجد الحرام. رو به رویمان و نه روبرویمان، کعبه بود و سپس
یزدان به کمال شد پدیدار.
سجودی که هرگز ممکن نبود. هرگز ممکن نشد. سجده ای از بدنی که نبود یا اگر بود، چون شییء اثیری واقعیتی نداشت، بر سنگی که وجود نداشت، رو به روی خانه ای که اگر هم بود، دیده نمی شد و در آن لحظه که دیده می شد، خانه نبود....
آنگاه بدنم را یافتم که به شدتی تصور ناپذیر می لرزید. در دریایی چنان غوطه می خوردم که خیسی ِ محض، کمینه وصفش بود و تلاطم توفانی مهیب کمترین اثرش. هرچه می کردم نمی توانستم سر از آن سجده بردارم. نمی توانستم. و این حسّ ناتوانی، اولین حسّی بود که از آن پرتابۀ ابدی با من مانده بود و اینک بدنم هم گویی یافتنی شده بود....
هنگامی که سر از آن سجود برداشتم، رعشه ام ادامه داشت و داشت تا ندانم کی ساکن شدم.
هنگامی که سر از سجود برداشتم، نگاهم در نگاه آن کسی بود که می گفتند خانه ای است مر خدای را.
هنگامی که سر از سجود برداشتم، هنوز آن سیاهی ِابدی بود، اما آن سیاهی از جنس ابدیت بود، نه از جنس سیاهی.
هنگامی که سر از سجود برداشتم، آن دریای مشکین هنوز بود، هنوز بود اما عین مشکاة، نفس مشکاة.
هنگامی که سر از سجود برداشتم، نمی دانستم که چیستم.
هنگامی که سر از سجود برداشتم، نمی توانستم بیندیشم. در غوغای خلسه ای فرو رفته بودم که به رؤیا می مانست. شاید پیش از این در تمثیل های شخصی ام از ابدیت و بی کرانگی، در ایستادن در مسیر بادهای پاییزی و حس کردن پیامی که می رساند، بویژه در بلندای کوه، در خیره شدنها و خیره کنندگی های رقص آتش، در رفتار غلتان امواج دریا، یا در تصویرهای سپیدی بی انتهای برف قطبی، چنین خلسه ای را در اندازه های لغزان کوچکی تجربه کرده بودم، اما....
سپس که توانستم بیندیشم، نمی دانستم به چه می اندیشم
و آن هنگام که اندیشیدم و دانستم که دارم می اندیشم، به همسرم اندیشیدم «او چگونه است؟»

=================================================================
پس از لحظات بی پایان خلسه، به طواف رفتیم. طواف از رکن یمانی آغاز می شود، در حالی که سمت چپ بدن به سوی کعبه است. در خلاف جهت عقربه های ساعت، هفت دور به دور بیت، بانگ چرخشهای چرخ است این که خلق، می سرایندش به طنبور و به حلق. اما چگونه باید جهت یابی کرد در حالی که گفته باشی «وجّهت وجهی للذی فطر السماوات و الارض»؟ اگر گفته باشی و راست گفته باشی، جهت معنایی نخواهد داشت. در درون کعبه رسم قبله نیست، چه غم ار غوّاص را پاچیله نیست. قرار گذاشته بودیم که لباس یکدیگر را بگیریم و در کنار هم بمانیم و در طواف گم نشویم. اما چنین نشد. از هم جدا ماندیم. من می رفتم و می رفتم و گاه آن خلسه باز می گشت و گاه از دست می رفت. گاه با خدا سخن می گفتم، گاه با خودم، گاه با همۀ کائنات، گاه با همۀ آنان که هستند، گاه با همۀ آنان که رفته اند، گاه با هیچکس و گاه با او. از دور سوم طواف بود که دریافتم او را گم کرده ام. گاه از دور او را می دیدم و از دور چهارم بود که دریافتم که در جهتی خلاف قاعدۀ طواف، می گردد. نایستادم، جهتم را تغییر ندادم، به سویش نرفتم، طوافم را نشکستم! حجّم را درست به جا می آوردم! گاه با دست اشاره اش می کردم. ولی مگر درمی یافت؟ مگر می دید؟ مگر می شنید؟
مگر در می یافت؟ مگر می دید؟ مگر می شنید؟
پس از طواف به نماز در زاویۀ مقرّر مقام ابراهیم ایستادم. نمی دانم چند رکعت نماز به جا آوردم - به جا آوردم؟!.
پس از نماز دیدمش که از اشتباه بودن طوافش آگاه شده بود. با تمامی وجودش می گریست و با تمامی حلقۀ چشمانش اشک می ریخت و می گفت «نمی دانستم، نمی دانستم». اشک می ریخت و اشک می ریخت. به اینسو و آنسو می نگریست. دنبال خدا می گشت. دنبال جهت طواف. دنبال هدف طواف. دنبال پاسخ طواف. دنبال سؤال طواف. دنبال خدا. و من به اشکهایش می نگریستم و آن خلسه باز می گشت.
هفت دور دیگر را با هم طواف کردیم. من به اشکهایش می اندیشیدم. به اشکهایی که برای آن طواف ریخته بود. پس از آن در کنارش نشستم تا نمازش را به جای آورد و بعد به حجر اسماعیل رفتیم. آنگاه که برای نماز صبح قامت بستند، هریک به جایگاهی که میبایست، رفتیم.
در تمامی آناتی که تا پایان احرام و تا پایان آن سفر گذشت به آن طواف و آن اشکها می اندیشیدم.
یک و نیم سالی پس از آن سفر، همسرم از من جدا شد. اما هنوز بارها و بارها به آن طواف و آن چند دقیقۀ پس از آن اندیشیده ام و می اندیشم. به یاد می آورم که امام ششم یکبار گویی به هشام ابن عبدالملک گفته بود «امسال حج من قبول شد و شترم و علی ابن یقطین» و آن سال علی ابن یقطین اصلا پا از بصره بیرون نگذاشته و به حج نرفته بود.
در این سالها با خود می گویم من خدا را طواف کردم یا خانه را یا آن اشکها را؟ خدا در کجا بود؟ خدا کدام بود؟ هر کدام که باشد، من زیباترین روح پرستنده را درچنان اشکی یافتم.

------------------------------------------------------
*عنوان اثری از علی شریعتی در بارۀ لقب امام چهارم

نوبت عریانی

2006-09-06T23:04:00.004+03:30

وقت آن آمد که من عریان شوم؛ نفس بگذارم سراسر جان شوم
این عنوانی است که مرتضا پیشنهاد کرد؛ هنگامی که در باره موضوع اعتراض امیر به عنوان این وبلاگ صحبت می کردیم؛ به او می گفتم در این جا دعوا بر سر دعوایی است که با خودم دارم؛ «من از منم گله دارم». برایش شرح می دادم «احساس می کنم که باید با خودم روبه رو شوم، اما بی هیچ پوششی؛ اعتراف، یعنی برهنگی از تلبیس ما و منی؛ حتی تلبیس زبان، وبخصوص لباس ریای نهادینه شده مان. ولذا یعنی بی نهاد کردن ریا».
از آنجا که "نهاد"، ناموس هرچیزی است، نسبت بی نهاد کردن ریا در اعتراف هم معلوم می شود.
یک روز زیبای تابستانی که پوست زیبای ما آدمهای زیبا با آفتاب داغ زیبا، بریان و کنده می شد و همه جای آدم تاولهای زیبا می زد، بخصوص در این آلودگی زیبای تهران که نشان خوشگلی است از پالودگیهای بی نظیر اخلاقی مان، امیر مهربان (دکترسید عبدالامیر نبوی) آمد پیش من و پرسید «آخر چرا اعتراف؟». و اینک مابقی ماجرا، اول، روایت امیر با اندکی ویرایش:
"چرا اعترافنامه
به تازگی فرصتی دست داد تا در باب نام و عنوان این وبلاگ با برادر گرامی ام (سعید خلیلی) صحبت کنم. پرسش – و در واقع اعتراض من – آن بود که: چرا اعترافنامه؟! استدلال من هم آن بود که چرا باید خود را در مقام انفعال ببینیم، چرا باید اعتراف کنیم و اساساً به چه چیزی اعتراف کنیم. از دید من، انتخاب عنوان اعترافنامه از همان ابتدا به معنای پذیرش نقشی انفعالی و گناهکار [انه]است که حال فرد باید اعتراف کند تا سبک شود و وجدانش بیارامد. اما، سؤال این است اعتراف به چه – و از آن مهمتر– اعتراف برای که؟ برای دیگرانی که مثل ما انسانند و خطا می کنند؟ اصلاً به کدام دلیل عقلی یا اخلاقی باید برای کسانی اعتراف کنیم که همچون ما هستند؟ البته هدف این نیست انسان خود را چنان بالا بینگارد که از پذیرش اشتباهات و خطاهایش شانه خالی کند، بلکه مقصود آن است که فرد، ارزش وجودی و کرامت انسانی اش را دست کم نگیرد، اینقدرخویش را حقیر و فقیر نشمارد و خود را در قالب یک فرد "گناهکار" تعریف نکند. پذیرش چنین حالتی زمینه را مساعد می کند برای ظهور و رشد کسانی که "اعتراف" می گیرند و آرامش می فروشند.
در مقابل، سعید – ضمن پذیرش نکتۀ مورد نظر من– پاسخی متین و منطقی داشت: ما باید عادت کنیم که اشتباهاتمان را بپذیریم و"اعتراف" کنیم، چون در این ملک کسی نمی خواهد بپذیرد که انسان است و خطا می کند؛ هر کس خود را بالاترین می انگارد و لذا نیازی نمی بیند که اعتراف کند. مسألۀ تاریخی ما در ایران، بر خلاف اروپای کاتولیک، کثرت احساس گناه و سپس احساس حقارت به دلیل گناهکاری و سرانجام پذیرش پیشاپیش محکومیت وایمان به سزاواری دوزخ نیست. بلکه باوری عجیب به بخت، سپس به نامرادی بخت و سرانجام به شایستگی بی بدیل و افسانه ای هر "من" ایرانی، به رغم فقدان فیض روح القدس است، که فقط به علت نابختیاری از آن محروم شده است، وگرنه با مسیحا فرقی ندارد. کمتر ایرانی ای را می توان سراغ گرفت که خود را شایسته ترین نیابد و ناکامی اش را به حساب بخت نگذارد. اتفاقاً این اعترافنامه به معنای خودکم بینی وپایین آوردن ارزش انسانی نیست، برعکس، به معنای آن است که ما خدا نیستیم و باید از اریکه ی خدایی قدری پایین تر آییم، تا انسان شویم، وگرنه در خلعت سکرآور دروغین خدایی، همچنان اهریمنیم. نمودش آنکه ما در ایران هرگز عذرخواهی نمی کنیم.
اکنون که نکته مورد نظر خود و نکته سنجی برادرم، سعید عزیز، را مرور می کنم، می بینم:
1- باید از وی سپاسگزاری کنم، زیرا استدلالی جالب و قابل تأمّل را ارائه نمود و افقی را پیش رویم گشود که از آن غافل بودم؛
2- اتفاقاً اعتراض من و پاسخ وی قابل جمع به نظر می رسند، زیرا "احساس حقارت" و "احساس خدای گانی" می توانند دو روی یک سکه باشند [دو ویژگی روانشناختی که هریک مستلزم دیگری و برانگیزندۀ دیگری است] . در واقع انسانهای تحقیر شده [ و آنان که به هر علت در مقابل جهان بیرون آکنده از حسّ کهتری باشند، حتا اگر هرگز کسی آنان را تحقیر نکرده باشد ]بهره ای از کرامت و اعتدال ندارند. [اینان در باور کهترانگاشته شدن، در آرزوی مهتری اند و] اگر زمینه را مساعد ببینند می کوشند با تکبر و خدایی کردن، احساس ضعف بنیادی خود را [جبران کرده یا ]بپوشانند. [ در نمایی جامعه شناختی، خدایگانی و بندگی دو همزادند که در نمای روانشناختی اش، از یکدیگر بر می آیند یا هر یکی برآیند دیگری است. ]در این ملک، قرنهاست تحقیر انسان به صورت نظام مند و مستمر جریان دارد و فرد همچنان اسیر[توأمان دیالکتیک بی سنتز خدایگانی و بندگی ]است. در نتیجه تا تغییری رخ می دهد، می بینی آن انسانهای به ظاهر "آرام"، "مهربان" و حتا "دوست داشتنی" به سادگی تبدیل به "فرعون"هایی می شوند متکبّرتر از فراعنۀ مصر!
حال، به نظر می رسد اگرچه زاویۀ دید من و سعید عزیز متفاوت است (من می خواهم بگویم: انسان خود را " حقیر" نبیند و بالاتر بیاید، و سعید می خواهد بگوید: انسان خود را "خدا" نینگارد و پایین تر بیاید)، یک هدف و راه گذار داریم: ما "انسان" هستیم، با همۀ ویژگیها و احتمالاتش، که در آن شمار است " خطاکاری و خطاپذیری".
سید عبد الامیر نبوی
20/5/1385"
این مخلّص گفتگوی امیر و من بود که امیر قلمی کرد و به من داد تا وبلاگی اش کنم. من از مرتضا (دکتر مرتضا بحرینی) و علی (علی خورسندی) خواستم که آنها هم نظرشان را بنویسند. در آن روز هر یک متنی به من دادند. متن علی از دید من هم طفره از پاسخ بود و هم تأیید متن امیر. اما خود زاویه ای داشت، به قول گل آقا "علیحدّه". اول متن بی عنوان علی:
"متن هر دو عزیز را خواندم. مسألۀ اصلی هر دوی این عزیزان آن است که صدای «تلپ شکستن اتوپیاها» را باور ندارند. اعترافنامه (پایین کشیدن از اریکۀ خدای[گانی ] و فرعونی) و اعتراضنامه (پاسداشت ارزشهای وجودی و کرامت انسانی) هر دو بوی اتوپیا می دهند، بوی «شهر خورشید کامپانلّایی». شهری که در آن قدّیسان جمهوری جدید را بنا می نهند و خلایق را به آرمانهای شکست خوردۀ خود می رسانند. [ معلوم نیست علی این بو را از کجا استشمام کرده است. یعنی هرکس به غلطی یا جنایتی اعتراف کند، اهل ناکجا آباد است و هرکس به غلط یا جنایت او اعتراض کند نیز هکذا؟! علی ادامه می دهد] هر نوع ادبیات اتوپیایی شبیه هر عمل زاهدانه ای بوی عوامفریبی می دهد [ و معلوم نیست علی این حکم را از کجا استنباط کرده است، یعنی همان کامپانلا یا توماس مور یا فارابی یا تمامی افلاتونیان و نوافلاتونیان همه از دم در حال عوامفریبی بوده اند و ما نمی دانستیم؟ جالب آن است که می گوید "هر عمل زاهدانه ای" و این بدان معناست که هر کس در همین پژوهشکده به جای جوجه کباب یا چلوکباب نایب، به نان و ماست قناعت یا به نان و پنیر و گوجه بسنده می کند هم بعله؟! بابا ای وَل. چنین حکم جامع و ابطال ناپذیری را اتوپیست های بزرگ هم نداده بودند. "هر کس"، بدون هیچ استثنایی! یعنی هر آرمانخواستنی و حتا هر تلاشی برای نقد هم، چه نقد خود و چه نقد دیگری، عوامفریبی است؟! خوب خود علی هم که همین متن را با اعتراض آغاز کرده و در این صورت اعتقاد و بیان "مسأله دار بودن سخنان امیر و من" هم عین اتوپیا ست و البته بوهم دارد. مابقی مطالب علی مصادره به مطلوب است و دربارۀ اعتراف یا اعتراض مطلبی نمی گوید] "نژاد پاک" و "جامعۀ بی طبقه" سر فصل ادبیات اتوپیایی هستند. نتیجه اش را هم که همه چشیدیم. خلاصه کنم، بطن اتوپیا عوامفریبی است و ته آن توتالیتاریسم.
به عقیدۀ من، انسان تا زمانی که "همو [ هومو] ساپیانس" [ و سنگ تا زمانی که سنگ و اسید نوکلئیک تا زمانی که اسید نوکلئیک و نواختر تا زمانی که نواختر و موش تا زمانی که موش و...هر چیز تا زمانی که همان چیز] است منطق خاص خودش را دارد نه منطق هیچ موجود دیگر. انسان محصول الفباست، محصول حروف است؛ محصول کلمه است؛ محصول جمله، پاراگراف، صفحه، فصل و کتاب است. انسان محصول معلمانش است. این معلمان ممکن است پدربزرگش، آموزگارش، محله اش، منبرداری گمنام، بن لادن، و یا سی ان ان باشند. پس انسان را باید در فضا و جوهر [ چی؟ جوهر؟ مگر نمی دانی که فرق اتوپیست با غیر اتوپیست در آن است که اتوپیست به جوهر معتقد است و آرمان دارد که انسان روزی به جوهر خودش برسد و غیر اتوپیست می گوید جوهری در کار نیست انسان همان است که هردم ساخته می شود و نیکی و بدی بی معنی است و هر دو محصول زبانی – الفبایی، کلمه ای، جمله ای، پاراگرافی، صفحه ای، فصلی و کتابی- که خود ساخته ایم؟]خودش تحلیل کرد. انسانی که مدام به دنبال "کامیابی" و فرار از "رنج" است و "اضطراب بنیادین" دغدغه اش.
پیشنهادم به معترف و معترض عزیز این است که بستری را بسازیم که معترفان و و معترضان به هر چیزی و هر طریقی که دوست دارند اعتراف و اعتراض کنند.
هزار بادۀ ناخورده در رگ تاک است هنوز"
گذشته از شوخی های کالبد شکافانه با متن علی، به گمانم یا حوصلۀ نوشتن نداشته و فقط برای اینکه روی من را زمین نیندازد، این متن را نوشته است؛ یا حو صلۀ خواندن نداشته و اصلاً توجهی به بحث نکرده؛ یا اصلاً چیزی را می گوید که من نمی فهمم. وگرنه مفهوم "اضطراب بنیادین" نه تنها مفهومی اگزیستانسیالیستی و ناقض این تعریف از انسان که «انسان محصول کنشهای متقابل است»، که حتا دارای معنایی دینی و اسکاتولوژیک است. به هر حال از او هم ممنونم.
اما متن مرتضا متنی کوبنده بود. مرا به صلیب خودم میخکوب کرد. او نه وارد بحث اقتضائات موقعیت کنونی ما در این فراز از تاریخ بودنمان شد و نه در باب جایگاه اعتراف و اعتراض در نیل به حصّه ای بایسته از انسان بودن سخن گفت. او تقاضای من برای تحشیه بر گفتگوی امیر و من را به چالشی سترگ کشید و در تحلیل فرامتن دیالوگ- کدام دیاکوگ!- نشان داد که تا چه اندازه باری سنگین را در نسبت موجود بین اصل اعتراف با احتمال اعتراض یا اعتراض های محتمل، بر دوش کشیده ام: در فراری به جلو، اعتراف، سلب موجودیت اعتراض هایی را در آستین دارد که هنوز حتا زاده نشده اند. بیا فرعونیان گردهم آییم! در طایفۀ ما ابلیسان چه ها که نمی گذرد؟ اهریمنان خدا را. متن بی ویراست او:
"نسبت اعتراف و اعتراض
دارم سخنی با تو و گفتن نَتَوانم
معترف عزیز از من خواستی گفتگوی بر کاغذ آمده تو و آن معترض بزرگوار را به تأمل بنشینم. می توان سوفیست وار خطابه ای در تمجید گفت که کمینه فائده آن گفتگو به توافق رسیدن بود و این البته کم چیزی نیست. اما در اینجا پدیده ای هم خود را منکشف کرده: اعتراف شما پاسخی از پیش داده شده به پرسش اعتراض وار پسینی است. گویی پرسش بیجهت طرح شده است: نه که دالی بر جهل تا کنونی معترض باشد که وقوفی مبارک و میمون است. اما وقتی یک اعتراف یک اعتراض را نابود می کند یا به هر علتی مسکوت و نهفته می دارد- که بعید نیست چنین باشد: این درد نهان سوز نهفتن نتوانم."
فردای آن روز مرتضا متن کوتاه دیگری نوشت و در آن کوشید دیالکتیک منفی درونی اعتراف را بازگشایی کند. من متن و نگاه او را چنین می یابم که اعتراف در خاستگاه خود هم به لحاظ هدف و غایت ادّعایی اش و هم به لحاظ روش وقوع یا نحوۀ کنش به ضدّ خود تبدیل می شود و معترف - خودآگاه یا نا خودآگاه؟- به فریب خویش مشغول و از وادی حقیقت - بیش ازآن که اگر اعتراف نمی کرد؟- منحرف می شود. کالبد شکافی اعتراف را بگذاریم برای بعد. چون مرتضا یک متن دیگر هم در روزهای بعد نوشت، که ابتدا باید به همه اینها پرداخت و سپس به آن کالبد شکافی اعتراف. متن دوم مرتضا:
"سلام
نسبت اعتراف و اعتراض
عزیزا، زمانه خودباوری به اعتراف، مملو از اعتراض به اعتراف است. [ و در این متن های مرتضا میلیون ها علامت تعجب گمگشته وجود دارند که گاه هراسان با هراسی هاجروار و گاه پرسه زنان ماجراجویانه ای دن کیشوتی می گردند دنبال جایشان. ساربانشان کجاست؟ ] ذهن این زمانه عرف اعتراف را برنمی تابد. او با این سخن و این شبه کردار که من معترفم که اعتراف می کنم به اعتراف اعتراض می کند. پرخاش به خود که باید عریان شوی. اولا گریز او از نقد [ خود ] را می تاباند و دوم اینکه عریان دیگران شدن مطلوب نیست. توهم است و زبان اعتراف و لخت شدگی، پرده ای برای پوشش آن توهم می باشد؛ در اینجا سخن و نوشتن، معبری و مفرّی از عمل است. به لحاظ مفهوم شناسی – یکی در قول (شفاهی و کتبی) و دیگری در عمل ریشه دارد. سخت خاک آلود می آید سخن."
متن سوم او بازرسی بیشتر موضوع متن پیشین بود. برخی تمثیل ها یا تشبیه هایی که چندان هم کمکی به فهم واقعه نمی کردند ولی شاید می شد نقاله هایی برای بارگذاری بر مفاهیم یا اعمال محسوبشان نمود، آرایه های بیانی این متن بودند:
"اعتراف به پرسش؛ اعتراض از پاسخ
در باب نسبت اعتراف و اعتراض این پرسش هم محل تأمل است که اعتراف، آنی و لحظه ای است یا مستمر و بی لحظه و نیز اعتراض؟ آیا معترف همیشه برای خود اعتراف می کند (ها) و یک بار برای دیگری و به عکس معترض همواره برای (در نزد) دیگران [ فکر می کنم حرف اضافۀ صحیحش «به» باشد، به دیگران] اعتراض می کند و یک بار برای خود؟ کدام یک به سکوت، سوختن، دیوانگی و مستی و تنهایی نزدیکتر است؟ آیا اعتراف و اعتراض هر دو از قسم فعل هستند یا اسمی هستند؟ حاصل دیالکتیک است یا فرآیند؟ برای مثال آیا کافکا اعتراض می کند یا اعتراف، او برای بار دوم که به دادگاه می رود – به نحو ناخودآگاه- می رود تا عمل اعتراف به جای آورد یا اسم اعتراض؟ در باب مولوی چه شنیده می شود؟ خلیلی -اگر اجازه دهد نام او در کنار آن دو آید- اعتراف را از کجایش درآورده است؟ و چرا به سهولت با نبوی –اگر برنتابد که نامش با این آمده- همرأی می شود که اعتراف او همان اعتراض اوست؟ و البته خلیل منسوب به خلیل است و اعتراض نمی کند که چرا باید کارد بر گلوی قربان (اسماعیل) نهد؛ و نبوی منسوب به نبی است و اعتراض می کند که چرا در کعبه بتها باشند و ترجیح می دهد عبدالامیر باشد تا عبد الامراء. آیا عبد بودگی برای هر دو تحمل ناپذیر است یا ناممکن؟
در رسم الخط اعتراف و اعتراض تنها وجه تخالف تنگی حلقۀ فاء و گشادی حلقۀ ضاء است؛ با این حال ف به کشیدگی تمایل دارد (خطی) و ض به گِردگی (دوری). اگر اعتراف و اعتراض پرسشی به یک پاسخ اند و در هم مضمحل، لوازم آنها چگونه با هم جمع می شوند؟
استن این عالم ای جان غفلت است / هوشیاری این جهان را آفت است.
جمله دانسته که این هستی فخ است / فکر و ذکر اختیاری دوزخ است."
در اینجا سخن مرتضا به پایان می رسد.
صد البته که کار من در این جا نفی یا اثبات خویش یا دیگری نیست. اما بایدم گفت که:
*قصدم از اعتراف آفتی برهستی این جهانی خویش تواند بود یا عملا هست!
*اعتراف اگر اعتراض باشد، اعتراض به خویش است.
*وجه توافقِ "اتفاقی" پیشنهادی نبوی در ایجاد احتمال یا در ایجاد فرصت نفی یا در افتادن با آن چیزی است که می تواند دیالکتیک تاریخی «خدایگانی-بندگی» تلقی شود و بس و فاقد وجه یا وجوه وجودشناختی و روانشناختی به نظر می رسد (نبوی می گوید "اتفاقا" حرف او و خلیلی در نقطه ای متلاقیان اند. این التقاء وجودی و حتا سببی به نظر نمی رسد و تنها یک اتفاق است، گرچه گاه یک لقاء اتفاقی هم می تواند مناسب و دستکم جالب باشد. به قول سابقون الانقلابیون: پیوندشان مبارک).
*من (من ِ اسماعیل خلیلی) از منم گله دارم. چه آن را ناشی از احساس گناه بدانیم. چه ناشی از باز تولید کهن-نمود arcetype گناه نخستین در فرآیند فرهنگ پذیری و چه ناشی از هر چیز دیگر.
*اگر اعتراف یا اعتراض را از سنخ نفی خفیف بدانیم که اکنون نقد نامیده می شود، معتقدم که هر نقدی به هر کس و هر طورکه باشد، قبلا و ابتدائا نقد خود است. هر critique اولا و الزاما self critique است. بنابراین معترض بخواهد و نخواهد ابتدا به خودش اعتراض می کند و باید بکند.
*اما کلام اصلی: قرائت پارسی ِ اعتراف، هم فعل اسنادی (شبه اسم) هم فعل لازم و هم فعل متعدّی ام می نماید. من اعتراف نمی کنم، من، خود، اعترافم. وجود من سعید ِ اسمعیل ِ خلیلی هم خاک آلود تر از هر سخنی است و این است که جایگاه اعتراف – که اگر می شد بی کلام باشد تازه می شد آنچه باید- نوبت عریانی است، حتا عریان از کلام و لذا نهایتا تمایلی اثیری دارد که در کنش اینجهانی اش رنگ اتوپیا هم می گیرد.
*این که اعتراف، گریزی از نقد تصور شود، الزاما نه منتفی است و نه محقَق. در وصفی از آن، مثلا لاتها که اول به خودشان چاقو و اصطلاحا زخم می زنند، این اثر را دارد. اما در هر مناجاتی، از جمله مثلا در دعای کمیل یا مناجات شعبانیه هم، اعتراف از نوعی است که برای رفع احتمال نقد یا برای ارعاب حریف، تعریف نمی شود. بلکه چنین می نماید که فقط تعریف یا به عبارت الاخری، عرفان است.
*سخن آخر این که مهمتر از باب (افتعالِ اعتراف و اعتراض)، خودِ صدر است. اعتراف از صادرات عَرَفَ، لذا بیش از هر تفسیر از نوع شناخت است، شاید شناخت شهودی خود یا شناخت شهودی دیگری، آنگونه که در خود جلوه گر شده است؛ و کدام شناختی است که سوختن هم نداشته باشد و عشق هم نداشته باشد و نمودی از خود-شیفتگی هم و گریز از خود هم و امتزاج مدرِک و مدرَک هم نباشد؟
عین آتش شد و بر جان بنی آدم زد.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
توی بزرگراه همت بودیم. داشتم کسی را تا مقصدش همراهی می کردم که علی زنگ زد. شمارۀ خانه را می خواست به او دادم.
به خانه که رسیدم، منتظرش ماندم اما تلفن نکرد. فردایش به او زنگ زدم و نیافتمش تا بالاخره با هم صحبت کردیم. دل پری داشت. می گفت که در نقد سخنان او (سطرهای بالا) با او تحقیر آمیز سخن گفته ام (آنچه را من طنزآمیز خوانده ام). سخنان چندی در گفتگوی دوستانه ای بین ما ردَ و بدل شد. انتقادش را شنیدم و عذر خواهی کردم و در پاسخ این که کجای این وبلاگ اعتراف است، توضیح دادم که از نخستین کلام به شیوۀ متفاوت از هجای از خود رمندگان انقلابی به نقد و حدیث نفس خود پرداخته ام و آنجاها را که در این کلاف اعتراف به عریانی گذرانده ام یاد آور شدم. از او خواستم که نقدش را حتما بفرستد و قول دادم که نرنجم و گفتم که آن را درج خواهم کرد. او هم فرستاد و من با تاخیری یک هفته ای که شرحش را در مطلب بعدی خواهم داد، در اینجا می آورمش:
"برادر بزرگ جناب استاد خلیلی
باسلام و تشکر از کامنت
اجازه می خواهم چند نکته ای در مورد پست جالب «وقت آن آمد که من عریان شوم ....» ابراز کنم.
اولاً منظور از ذکر «عمل زاهدانه» در کامنت حقیر، بیشتر «گفتار یا گفتارهای زاهدانه» است که بر زبان جاری می شود. به زعم بنده، به محض اینکه فعل «زاهدانه» ای به زبان جاری شد و یا به قول امروزی ها، رسانه ای شد، اصالت آن دچار شک و تردید می شود. این شک و تردید، آدم را به سمت این احساس سوق می دهد که شاید، کارکرد آن عمل و گفتار، نوعی عوامفریبی است. دو اصطلاح «انالحق» و «سبحانی» را مثال می آورم. البته و انصافاً، بنده نه «حلاج» را می شناسم و نه «بایزید» را؛ به گمانم، تا هنگامی «انالحق» و «سبحانی» اصیل هستند که هنوز نزد «حلاج» و «بایزید» محفوظ اند و یا به عبارتی، «نمود لفظی» پیدا نکرده اند؛ در غیر اینصورت، آن الفاظ بیشتر اهداف ثانویه را نمایندگی می کنند. برداشت فوق صرفاً یک برداشت و تحلیل شخصی است، نه یک برداشت و تحلیل فنومنولوژیک هوسِرلی کارشناسانه؛ خیلی ساده بگویم مسئلۀ من «زهدفروشی» است نه «زهد» و یا حتی «کنش های زاهدانه»؛ رنجی که خواجه بدان معترف است: «ناخوشی ها دیده ام از زاهد پشمینه پوش»!! ثانیاً، بنده نفهمیدم چگونه صرف «نان و ماست و گوجه» را به جای «جوجه کباب و چلوکباب نایب»، عملی زاهدانه می پندارید؛ خوردن نان و ماست و از این جور چیزها، ابتدا به ساکن، چیزهای دیگری، و یا خیلی سختگیرانه قضاوت کنیم «رهبانیت» را به ذهن متبادر می کند تا رفتار و یا عملی زاهدانه را؛ البته چنانچه «رهبانیت» را عملی زاهدانه نمی دانید؛ بنابراین برداشت اولیه ام این بود که تحلیل اخیر حضرتعالی، با توجه به ارائه کد و مصداق، آن اصالت گعد ای و دیالوگی (به قول جنابعالی پولیلوگی) خود را از دست داده است؛ در هرصورت «من این نکته گیرم که باور نکردم»!! با این همه، «بیداد لطیفان همه لطف است و کرامت! مسئله اصلی در «اعترافنامه»، خود «اعترافنامه» است؛ به گمانم «اعترافنامه» نوعی تعارف به «اعتراف» است تا عمل به «اعتراف»؛ وشاید اگر جهت گیری «اعترافنامه» اعتراف بود که اسمش «اعترافنامه» نبود. ضمناً نمی گویم که چرا و به چه چیزی می خواهی اعتراف کنی؟ اینکه شخصی می خواهد اعتراف کند، یک مسئله شخصی است و انتخاب روش آن هم شخصی است؛ اجازه بفرما صریح تر بگویم؛ طی مدتی که بنده افتخار آشنایی با وبلاگ وزین «اعترافنامه» را داشته ام متاسفانه به غیر از یکی- دو مورد، کامنتی را که اثری از اعتراف را نمایندگی کند مشاهده نکرده ام، یا به «قومی سرگردان» توپیده شده است، یا بر علیه «پراگماتیسم» قد علم کرده است، و یا به تشریح «ارتدوکس» پرداخته است. سبک و سیاقی که «اعترافنامه» پیش گرفته است، بعید می دانم حتی «نیمه عریان» که چه عرض کنم نهایتاً یک «لنگه جوراب» هم از خود در آورد! البته بعضی وقتها خودم را به جای شایسته حضرتعالی فرض می کنم تا شاید اعترافی بکنم! اما «خواجه» یک جورایی به من می گوید: آخرالامر گل کوزه گران خواهیم شد، ساقیا فکر سبو کن که پر از باده کنی! احساس می کنم یادداشت «ویرایش نشده» قبلی حقیر، با اندکی پیاز داغ و با کمی چاشنی عصبانیت نقل و نقد شد، امیدوارم وجیزه اخیر، حضرتعالی را نرجاند. بنده بر این تصورم که محیط یک «وبلاگ»، به نوعی، خانه و کاشانه «وبلاگ نویس» است و هر کس، به ویژه اگر با دعوت و تعارف، در آن وارد شود مهمان آن خانه پندار می شود. پسندیده است صفت شیرین و دیرین «مهمان نوازی» را همواره زنده نگه داریم!
قربون آقا، خورسندی."
مجددا از اینکه آن پیازداغ علی را رنجاند و احساسی را به او داد که دستکم من نمی خواستم، از او عذر می خواهم. چنین قصدی نداشتم. مرا ببخش و از اینکه عریانیم را چنین ناقد و ساعدی، ممنونم. عزیزا، ازعناوینی مانند استاد و ...هم که نیستم معذورم دار.

تارنوشتهای ما، سنگ قبر ما

2006-06-24T05:27:00.002+03:30

به گمانم در بسی زمانها تارنوشتهای ما ، آنان که بخواهند و نخواهند غمی را بر دوش می کشند، به سنگ قبر می ماند. به آنچه عملی نشده یا نمی شود. ولی می خواهیم گفته شود. آنان که چنینشان نیست. غم عشقهای نایافته یا نایافتنی اند.

یادم به شعر زیبای دکتر مهدی حمیدی افتاد:

«نرگس نیم خفته را مانَد

غنچهء نو شکفته را مانَد

دامن کشان گذشت و هیچ نگفت

عمر از دست رفته را مانَد

عمر از دست رفته را مانَد»

و شگفتا که تارنوشتهای زنانه و از جمله فمینیستی را بیشتر از این دست یافته ام، همچون گلدانی در حسرت گلهایی،

عشقهای نایافته....

عمر از دست رفته را ماند!

تبهکار

2006-06-24T01:34:00.006+03:30

نظری که حسین برای سخن قبلیم گذاشته بود، مرا به فکر انداخته بود. او نوشته بود:
«آن چه در دو مطلب اخير خواندم، بيشتر به خودكاوي تاريخ فهم‌شده‌اي مي‌ماند كه خود نيز در فرآيند ديالكتيك جزء و كل سهمي در آن داشته‌اي و نيك‌تر آن كه جسارت و جرأت اين نقد را بر آن چه تو را ساخته‌است، به تقرير آورده‌اي. جسارتي كه پيش از اين ضرورتا در خلوت و گاه در جلوت به مرور آن نشسته واداشته بودت. متأسفانه كمتر مي‌توان يافت كساني را كه چنين به خود بپردازند و علتش آن كه ممكن است خود را ديوانه بيابد. مگر نه در نگاه عوام، ‌ديوانه با خود سخن مي‌گويد. آن كه به منافع خود مي‌انديشد به جاي آن كه با خود سخن بگويد با ديگري سخن مي‌گويد و به جاي آن كه به نقد خود بپردازد به نقد ديگران مشغول مي‌شود. اما سعيد عزيز، مشكل تو اين است كه سهم ديگران را نيز به لحاظ رواني به دوش مي‌كشي؛ همان ديگراني كه احتمالا از چنين واكاويي‌هايي نهي‌ات مي‌كنند. تو سهم خود را بكشي كافي است. هر كس صليب خود را بايد حمل كند. مگر دكتر مؤمن كاشي نبود كه مي‌گفت:
بنگر ما صليب خود را كاشته‌ايم و بر آن نيز ادرار كرده‌ايم».
ماجرا این بود که درست یک هفته قبل وقتی که برای کاری به حسن ریاضی تلفن کرده بودم، او که آن سخن را خوانده بود تقریبأ از همان ابتدای گفتگو به من گفت «تو دیوانه ای. این همه به یاد آوردم، به یاد آوردم چیست که در این سخن آورده ای؟» و پس از این جمله نیز لبۀ نقدش را در طول گفتگویمان در دست نگه داشت. منظورش این بود که کاه ِکهنه باد داده ای و نبش ِقبرهایی کرده ای که اگر بر فهم موضوع هم بیفزاید، آزردن ِخودت را هم در پی دارد. روزهای بعدش از تنی چند ازدوستان، از جمله ازاسماعیل و ایرج (دوست گرامیم فضل الله ایرجی) و حسین خواسته بودم آن مطلب را ببینند و نشانه های برخود ـ سخت گرفتنی، اگر در آن است، به من بگویند. سایر دوستان، شفاهی نظرشان را گفتند وحسین، کتبی وحاصل، آن نظری شد که حسین برای من نوشت. همین جا بگویم که
«آفرین بر نظر پاک خطا پوشش باد».
ماجرا در سکوت ادامه داشت تا این که امروز صحبت از وبلاگ شد و کارکردهایش و آنچه می تواند در وبلاگهای فارسی بگذرد. یکی از همکاران گفت که بعضی از وبلاگها احساسی از طراوت برمی انگیزند و برخی بالعکس و وبلاگ خلیلی از نوع دوم است.او درست می گفت . همچنانکه درست توصیه کرد که به متقدمان ِ فضل ِ اعتراف، مانند سَنت آگوستین توجه کنم؛ گرچه آگوستین بایست آگوستین را اعتراف می کرد و من باید خودم را اعتراف کنم؛ نه آگوستین را یا هیچکس دیگر را؛ آری هرکس باید صلیب خود را بر دوش کشد؛ اما بایسته دیدم که در همینجا بگویم؛ از صلیبم بگویم؛ «از رنجی که می بریم، با مخاطب های آشنا»:
من ازروزی که خواستم از فرصتی که تار- نوشت (وبلاگ) در اختیار می گذارد استفاده کنم، دو هدف داشتم که از آن میان هدف اول برایم مهم تر بود و هست؛ به همین دلیل در نامی که برای این تار- نوشت برگزیدم، اول آن هدف را آوردم: اعتراف.
هدف دوم تقریبا" تابعی است از هدف نخست؛ یعنی به دنبال آن ارتباط هایی هستم که در باره ی آنچه بدان اعتراف می کنم، برقرار می شوند و شاید نیز به دنبال آن ارتباط هایی که بر اساس نفس این کار، یعنی بر اساس خود ِ اعتراف امکانپذیر می شوند. به همین دلیل بخش دوم نام این تار- نوشت را گذاشتم: ارتباط.
به گمانم من نه آن فیلسوفی هستم که چون آگوستین یا هگل یا مارکس به فلسفه ی نابی دست یافته و اکنون بایسته آن است که رسالت خود را به اتمام رسانده، دیگران را به شاهراه ِ حقیقتی که خود دریافته ام رهنمون شوم؛ نه آن نغمه پرداز ِ شوریده ای که مانند اتوبیوگراف ِ شوستاکویچ - خالق سمفونی لنینگراد- «من چنان از موسیقی لبریز شده ام که ناگزیر، موسیقی، چنین از من می تراود» و من را چاره ای جز نوشتن مسلسل وار ِ نت های پیاپی، همآواز با غرش ِ پیاپی ِ مسلسل ها در دروازه های شهر نمانده باشدم؛ نه چنان دانشمندی که بو علی وار یافته های خود را بی دریغ و فروتنانه از آن ِ همه ی انسانها بدانم و به رایگان ارزانی ِ همگان کنم؛ نه شاعری که بامداد گونه غنای نغمه ی پرشور احساس خود را به حس ِ نیازمند ِ شوریدگان و عاشقان ِ خسته دل و کسان دیگری که می خواهند « آن درد ِ مشترک را فریاد کنند»، ببخشم؛ نه غیرتمند ِ بی تابی که بوذر واراین نبشتکان را چو استخوان شتر بر سر مفتیان ظلم بکوبم؛ نه هادی ایمانی خالصا نه که چون شیخ عبدالله انصاری مؤمنان را راز و نیاز نیمه شبانشان، نیاز به هدایت من باشد؛ نه بازآفرین ِ واقعیتی که همچون همینگوی نفس بازآفرینی ِ واقعّیتم را ارزشی ذاتی است، بخصوص برای فهم ارزش واقعی ِ این چهار صباح ِ زیستن در این دیر فنا؛ نه آنکه به سان استاد نسل من، به سان ِ شریعتی، چندانم غلیان ِ روح ِ بی آرام و هستی ِ بی قرار و شوق ِ نوشتنم است که قلم توتم ِ من باشد؛ هرچند، همینکه دارم می نویسم، پس دارم نشان می دهم، آری دارم اعتراف می کنم که «قلم توتم من است»؛ و نه حتی چُنان هندوانه فروش ِ قهاری ام که در کسادی ِ بازار ِ هندوانه های ِ بزرگ و حالا که احتمال ِ گندیدگیشان است، با فروش هندوانه های کوچک ِ وبلاگی روزگار بگذرانم.
نه! من هیچیک از آنها نیستم. با اینکه الهامی از همه شان و از بسیار کسان دیگر در دل دارم و نه اینکه با همانها نیز روزان و شبانم را پر می کنم، بلکه گاه از همه شان و گاه نیز از تنی چند یا یک تنشان، خود را چنان لبریز می یابم که در عَجب می مانم که پس من کجا هستم! اگر آن که باشنده ی این قالب متابولیک است و می اندیشد و می نالد و می بالد، اوست یا آنهایند ، پس من کیستم؟!
بگذریم. من در اینجا هستم که پیش از هرچیز اعتراف کنم؛ که هم خود را و هم خودم را در این اعترافات بیابم. اگر گم کرده ای دارم - که دارم و بدجوری هم دارم - در این اعتراف، بیابم:
در این باز اندیشی ِروزگار ِ سپری شده ی مردم ِ نه چندان سالخورده ای چون خودم و در مرور خاطرات ِ روزگار نه چندان سپری شده و بلکه بسیار حاضر ِ مردم ِ سالخورده و حتی از دیر فنا گذشته ی تاریخم؛ عرفانم؛ حقارت زده ی شکستهای بنیان فکنم؛ سرافراز ِ بقایِ گاه بی بنیاد و گاه بنیاد سازم؛ ادبیّاتم، شعرم: شعر ِ شلاق وار ِ شاعرانم که پوست از استخوان ِ ریایم می کند و می کنـَد؛ کوچ ِ هفت هزار سالۀ نیاکانم در هفت هزار سال ِ قبل و سپس کوچ ِ هفت هزار ساله ی دایره ی مقصد- ناپیدایشان تا همین دیروز و شاید همین امروز؛ در ایمان ِ سترگمان که به تنهایی برای معنا کردن ِ ایثار برای همه ی جهانیان کافی است و بی ایمانی ِ بی بدیلمان که تا ساختن الگوی آرمانی ِ خود پرستی برای همان جهانیان کافی است؛ در رقص ِ مبهوت کننده ی نیلبک معبود هرسادگی - فولکلورم - و در صلابت خیره کننده ی سمفونی ِمعشوق هر رندی - هنرم - ودوراهۀ ( دایلمای) پایان ناپذیر ِ عقلم و عشقم که چون لیلیَم هرگز به مجنونَم نمی رسند؛ در بازخوانی ِ رازی که پیرانم به من می گویند که هر معنی که می دهدم، هزار معنیم می زداید و هر معنیم که می زداید، هزار معنیم می دهد؛ در بازبینی ترنّمی که شبابم می سرایندم که هر شادی که می دهدم هزار غمم می فزاید و هر غمم که می گدازد هزار شادیم می انگیزد؛ در عِجاب نفس گیر این که دشنه ام در پشت از دست ِ دوست در این دیار حدیثی است قدیم و دشنه با دست خود چون فرهاد، حدیثی از من است، همیشگی، تا همین دیروز تا هم امروز، نه تا همین انقلاب، تا پس از انقلاب، تا همین لحظه که اگر کس بخواهد آناتومی خود-ویرانگری بنویسد، جایی بهتر از اینجا نمی یابد؛ در اینکه این تشنه لبم بس بی کس است، با این که کسی را نیافتم که دوستش ندارد؛ در این افسوس هر لحظه ام که هر لحظه به هر چیز می اندیشم جز این که این افسوس از خود به در کنم؛ در رؤیاهای غلتان ِپایان ناپپذیر ِبی فرجامم و در کرختی ِ آنی ِحرکات ِ رؤیاوارم؛ در آنچه هفت هزار سال است که تکرار می کنم و باز همچون تعزیه ی امام حسین، سال ِ دگر باز در همان جای و همان گاه، گرفتار سپاه عمر سعد می شوم؛ در کشف رثای نامعلوم آنچه از دست داده ام و در فهم ثنای نامفهوم آنچه به دست آورده ام؛...و در جستجوی تمامی پرسشهایی که حوالت به نبود پاسخشان، احاله به محال و تمسخرشان، در هر شأن که باشیم، مصادره به محال است. و گریزگاهی سزاوار روباه شل ِ اراده یا اندیشه بیش نیست و در این که
« آدم اینجا تنهاست و در این تنهایی سایه ی نارونی تا ابدیت جاری است».
شاید بوی خیام می دهم؟ شاید. ولی این که از نادرستی یا از درستی ِاین تلاش نمی کاهد. اصلا این که سخنی را به نحله ای، گروهی، دبستانی نسبت دهیم، حتی اگر درست گفته باشیم، نه آن سخن را اثبات می کند و نه ابطال. برای رد یا تأیید سخن باید دلیل آورد. و بگذریم از اینکه اصل پرسش به جای خود باقی است و همانکه می کوشد خود را و دیگری را و همه را به خاطرات کوچکی تقلیل داده یا از کنار هم گذاشتن خاطرات اندکی، از تداوم کلوز آپ ها به یک واید اسکرین برسد نیز، ناچار گریبانگرفته ی همین پرسشهاست. و از آن گذشته، همان که به قول حسین به نقد دیگران مشغول هست هم، بخواهد یا نخواهد، در حال اعتراف است!! از اعتراف گریزی نیست. حتی اگر خود واقف نباشد. چه آن که هر نقدی (هر کریتیکی) پیش از هر چیز نقد خویشتن (سلف کریتیک) است. گیرم که یا در عرفات نباشد یا در وقوف در عرفات ِ خویش!پس بگذار که در عرفات خود (آگاهانه) اعتراف کنم. هستی امروزینم را؛ هستی پارم را؛ هستی پسینم را؛ هستی پیدا و پنهانم را. پرسش، همچون هر پرسشی، اقتضاﺋات خودش را دارد. ما بدینجا نه پی حشمت و جاه آمده ایم. من ادعایی ندارم، جز پرسشهای کوبنده ای که هستند و انکارشان یا عدم اعتراف شان یا نهی شان، نفی شان نیست. حالا که سخن بدینجا رسید، بگذار از زبان خیام بگویم:
من ظاهر نیستی و هستـــی دانــــم
من باطن هر فراز و پستـــی دانـــم
با این همه از دانش خود شرمم باد
گر مرتبه ای ورای مستـــی، دانــم
و اما این که تلخ است این سخن، آری! نه به دلیل آنکه به اشتباه شایع شده که حقیقت تلخ است. حقیقت از آسمان هم بلند تر و از خود ِ هستی شیرین تر است. نه . آنکس که آدرس عوضی می دهد و با آن که آن را می داند، خود را و آگاهیش را مانند پترس در شب مصلوب شدن مسیح انکار می کند، و یا به تعبیر دوستان، تار- نوشت آراسته و دل افزایی بر پا می کند، یا از حقیقت و مسؤولیت خود در قبال آن بی خبر است - که بر او البته حرجی نیست - یا همچون پترس، مُنکری است، هم حقیقت و هم انکار- آگاه که شاید از بیم جان یا شوق چیزی برای او فریبا، مثلا فرصت حقیر منغّص نشدن ِعیش آدمی ...(؟) دست به انکار می زند.پس بشاید و بباید از زبان برتولت برشت گفت:
آنکس که نمی داند ابله است ولی آنکس که می داند ولی انکار می کند، تبهکار است.
ببخشید حیفم آمد از زبان حافظ نگویمش:
هر که شد محرم دل در حرم یار بماند،،،،،،،،،،وانکه این کار ندانست در انکار بمانـد.
(تفاوت رندی آلمانی را با رندی ِ ایرانی ببینید!) با این حال اصلا مسأله من نیستم. پرسش را در یابید:
پرواز را دریاب، پرنده رفتنی است!

سلام روح من

2006-02-01T03:09:00.007+03:30

و اینک اعتراف:

سلام روح من!

هیچکس نمی‌داند چند وقت است که با تو سخنی نگفته‌ام! شاید ماهها و شاید سالها!

آنقدر هست که دلم برایت تنگ شده است.

«در کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژندۀ خود را؟»1

دارند احمقانه بر طبل های احمقانه ی جنگ می‌کوبند؛ گرچه حتی ساده باورترین کسان نیز نه فریفتۀ

حقانیّت چنین جنگی هستند و نه فریفتۀ احتمال وقوع آن، گویی همه بازی را می‌شناسند.

وقتی با بازی آشنا باشی وحشتی نداری.

خودت می‌دانی که من‌هم باور ندارم. با این حال دلم هوای گریه دارد.

می‌خواهم برای همه جنگهایی که بوده است و همه جنگهایی که خواهد بود، بگریم.

و با این حال می‌دانی که «همیشه پیش از آن که فکر کنی اتفاق می افتد»2. و نمی‌دانم که اگر اتفاق

بیفتد،

مَرد آن خواهم بود که برای نبودن آن جنگ، بجنگم؟!

بیا باهم سخن بگوییم. می‌خواهم برایت اعتراف کنم. باید اعتراف کنم.

از تو به خاطر همه ظلم هایی که بر تو کرده ام عذر می‌خواهم.

نزد تو شرمسارم، برای همه جنگهایی که تو را در آنها سهیم کرده‌ام.

برای همه جنگهایی که تقدّس‌شان دادم و تو را

به شیفتگی شان وا داشتم.

مرا ببخش ای روح از اسارت رهیده و جنگ دیده‌ام. مرا ببخش!

نه تنها برای آن جنگهایی که خون انسانها در آن ریخته شده است

- و من آنها را تقدیس کرده‌ام -

بلکه به علاوه برای آن جنگهایی که خون دل انسانها روان شده است،

جنگهایی که خون دل نزدیکانم ریخته شد،

جنگهایی که خون دل دوستانم روان شد،

جنگهایی که خون دل آنها که می‌شناخته‌ام،

جنگهایی که خون دل آنها که نمی‌شناخته‌ام،

و حتی

بله حتما، حتما حتی خون دل آنها نیز که برای منفعتی حقیر، خون دل دیگران را روا می‌داشتند،

و حتی آنان که «جان عشاق سپند رخ خود می دانستند»3،

و برای خون دل خودم نیز

مرا ببخش! روح من!

نمی‌دانم چند گاه است که با تو سخن نگفته ام. ولی می‌دانم که چقدر

می خواهم با تو حرف بزنم.

گویی راهروهایی است طویل، ... طویل، آنقدر طویل که گویی پایان ندارند

و انگار حس می‌کنم که تو در آن سرِ یکی از این راهروها روان هستی

و من می‌بینم که دورتر و دورتر می‌شوی و من دیگر به تو نمی‌رسم.

«لختی درنگ کن!»4 بمان! باید با تو حرف بزنم. باید اعتراف کنم.

«زمان می گذرد و ساعت پنج ضربه می نوازد»5 پس بمان!

دیروز مادر آقای اسماعیلی درگذشت و من می‌دانم که چقدر غمگین است.

کاش می‌توانستم غمش را برای او تحمل کنم. او از شریف ترین

انسانهایی است که می‌شناسم. و لی فرقی نمی‌کند. او رنج می‌کشد و

انسانی هم بود -مادر او- که دیگر در میان ما نیست.

« غم ما غم نیست، بار غمها ست »6. مایی که مانده‌ایم.

می‌دانم بارها فریبت داده ام. همیشه توجیهی بوده است.

همیشه در لحظاتی که خشمت مقدس می شود، توجیهی هست

و توجیه، وقتی که دیوانه ها مغزهایی را پاشان می کنند،

کسوت عالی ترین دلیل ها را می‌پوشد.

عالیجناب دلیل، در را باز می‌کند و تو را همچون رودی از سموم روانه می‌سازد،

تا قلبی را پاشان کنی.

و تو را ای روح من! اینچنین است که بارها فریب داده‌ام.

کشتن مرام ما بوده است و دلیل بودن مان

و همواره دلایلی هستند، با ردای بلند حقانیّت بر تن

و شمشیر انتقام در کف.

و همیشه من بوده ام، آماده و توانمند برای فریب تو، برای استدلال!

مرا ببخش و بگذار به سوی تو باز گردم! مرا مران!

و تو خود مرو! حتی آن هنگام که می گویمت برو!

تو بمان و کمک کن به جای استدلال، انسان باشم!

و به جای حقانیتی که شمشیر است، حقیقتی در کف داشته باشم، که تویی!

بگذار رمانتیسم را پاس بدارم و از رِآلیسم متعفنی

که اینسان مرا از خودم ربوده است، بگذرم!

بگذار با تو باشم و خودم باشم! از این بی‌خویشتنی

به ستوه آمده‌ام. بی‌خویشتنی نا‌بودن است. بگذار باشم!

بادبان‌ها را در بندرها برافراشته‌اند. کشتی های اولیس را می‌بینم

که به سوی سرزمین خود روان می‌شوند.

انسان به پیش می‌رود. و می‌خواهمت که بمانی

و به من قول بده که هرگز رهایم نکنی، ای تمامیت هستی‌ام

که بی تو جز انبان حقانیت‌های توجیه‌گر، چیزی دگر نیستم.

تنهایم مگذار !

دیگر به پیشباز هیچ جنگی نباید رفت. تنها جنگ مشروع، جنگ با حسّ جنگجویی‌مان است.

« تو خود حجاب خودی، حافظ از میان برخیز»7!

می‌بینم که یکی از پس دیگری روان می‌شوند.

من نیز روزی روان خواهم شد، این مهم نیست، اما

در هنگامۀ بقاء فقط آنکس هست که تو با اویی.

برخیز تا جام خود را به یاد آنها بلند کنیم

که دیگر در میان ما نیستند. به یاد همه آنها که رفته‌اند:

به یـاد رفتــگان و دوستـــداران، موافـق گـرد با ابـر بهــــاران

لب سرچشمه ای و طرف جویی، نم اشکی و با خود گفتــگویی

چو نالان آمدت آب روان پیــش، مدد بخشـش ز آب دیدۀ خویش8

-------------------------------------------------------------------

1. نیما 2. فروغ 3. حافظ 4. شریعتی (نامه به حنیف نژاد) 5. فروغ 6. رضا رضایی 7. حافظ 8. حافظ.

برای فاطمه

2006-01-15T23:54:00.002+03:30

براي فاطمه
فاطمه آخرین قربانی انفلوآنزاي مرغي است كه خبر درگذشت وي را شنیدم. جایش در ميان ما كه زنده ايم خالي است. هیچگاه، هيچكس جاي او را نخواهد گرفت. او يگانه بود. همان طور كه هركدام از ماها كه زنده مانده ايم، یگانه ايم و همان طور كه هیچگاه، هیچکس جاي هيچيك از آنها را كه زنده اند يا از ميان زندگان رفته اند، نخواهد گرفت.
برخیزیم و همه ي اندوهی را كه شایسته ي از ميان رفتن يك يگانه است ابراز كنيم.
بدرود فاطمه عزيز، بدرود.
چهل و پنج روز قبل انسانهای عزیزی در سقوط هواپيماي سي يكصد و سي جان باختند و پنج روز قبل هم فرماندهان ارزشمند سپاه پاسداران در سقوط هواپيمايشان جان به جان آفرين تسليم كردند. واي، چهارده كودك عزيز تاجيكستاني هم ده روز قبل در آتشسوزي پرورشگاهشان در آتش سوختند و از جهان رفتند.در هم امروز يك حامل بمب انتحاري در افغانستان جان خود را در اثر انفجار بمبي كه خود منفجر نمود از دست داد. شايسته است براي جان باختن او نيز بگرييم. اما او انسانهای ديگري را نیز با خود به كام مرگ برد . براي آنها نيز باید گریست، بايد اندوهناک بود.
"هيچكس چون جزيره تنها و پيوسته به خود نيست؛
هركس بخشي از يك قاره و قطره اي از اقيانوس است؛
اگر زماني دريا خشكي را بشويد،
اروپا پاره كوچكي از آن بيش نخواهد بود، تا چه رسد دماغه اي
و چنين است براي سراي تو و دوستان تو؛
مرگ هر انساني از جان من مي كاهد، چه من در بشريت درآميخته ام؛
پس كس مفرست تا بداني ناقوس در عزاي كه به صدا درآمده است؛
اين ناقوس مرگ تواست." «جان دن»
براي همه آنها كه رفته اند بايد گريست وبراي زنده ماندن و نيك زيستن همه آنها كه زنده مانده اند بايد كوشيد، نه تنها براي نوزاد آنها كه دشمنند يا دشمنشان مي پنداريم، بلكه حتي براي خود آنها كه دشمنند يا دشمنشان مي پنداريم.

No Comment

2005-11-03T03:26:00.000+03:30

I've captured this Image from Internet. The original Name was Love.

در آنجا كه من نيستم

2004-11-07T03:30:00.000+03:30

درآنجا كه من نيستم، چيست

در آنجا مگر كيست

در آنجا مگر تو باشی

ورنه

هيچكس نيست

هيچ، كس ای دوست

("به پاسداشت شعر"بی تو خاكسترم، بی تو ای دوست)

Fish always die on clay

2004-06-25T08:53:00.000+04:30

Everything goes right

Everybody goes home

Everydrop of Rain riches the Rose

Fish in Fishes flies forever

You call me " dear "

I call you " darling "

but fish die on clay

؟ Who stole me

2004-06-25T07:35:00.000+04:30

-Who stole somthing ?

-Who stole somthing else?

Your were watching the Mouse , You were laughing.

Tom or Jerry ? I don't know.

I was watching too, I was laughing .

But still no one knows, who stole the Truth.

I will cry , You will cry,

But nobody knows, who stole the Truth.

چه كنم؟

2004-06-05T02:51:00.001+04:30

هم اكنون نظر 21:23 را خواندم.
چه كنم؟ اگر بماند
جز به رخ كشيدن اثري خواهد داشت؟ وجز خودخواهي، از من خبري خواهد داد؟
واگر پاك شود،....؟
امكان همين اعتراف را هم از من خواهد گرفت.
بنا دارم با خود و ديگري گفتگو كنم. شايد كه ديگري اي بيابم كه؛
بي آنكه در من" خود"شود و با آنكه در خود "ديگري" بماند، بتوانم با او گفتگو كنم.
با خود اعتراف مي كنم، نه از آن روي كه از خود ديگري اي بسازم كه همان"خود" است،
از آن روي كه خود"ديگري" را بيابم.
سلام بر آنان كه يافته اند و سلام بر آنان كه مي توانند بيابند.

Fur Kunftigerer-nicht zukunft

2004-06-05T02:05:00.000+04:30

A Passing Love during my Heart,
shines,
when I think about "others" who are Alive or will Survive,
or will come in future.
Yes! dear "bluefuture",it's the Beauty.
For the People,who will survive.

مرگ ، زندگي و ديگري

2004-06-02T05:10:00.000+04:30

حـدود ساعت ده ونیم شب بود که صدای تلفن برخواست. حسین بود، با صدایی که نگرانی در آن پنهان کردنی نبود، لب به سخن گشود. به روی خودم نیاوردم و دیدار فردا را یادآور شدم. گفت «اگر زنده ماندیم». سپس شرح داد که، به دلایلی، احتمال وقوع زلزله بالاست و او در این فرصت به هر کس که می توانسته زنهار داده و مرا نیز زنهار داد. کمی گفتگو کردیم و سپس خداحافظی.

یک و نیم ساعت بعدی اش را ابتدا با همسرم و سپس - تلفنی- با دوستی که متخصص لرزه نگاری است، گفتگو کردم: دربارۀ امکان پیشبینی، احتمال علمی وقوع و راههای ایمنی جویی. آنگاه بهرۀ گفتگو با خود فرارسید:

برای چه رنده ام (ایم)؟ و دیگری در کجا قرار دارد؟

و انگاه که مرگ چهره نمایان کند، چقدر به خود، چقدر به دیگری خواهم (هیم) اندیشید؟

و اکنون چهره نمایانده بود، حتا اگر با احتمالی فراخ و ناروشن.

وه که چه وهمناک است، این ناگریز ناگزیر، آنگاه که دیگری جایی نداشته باشد!

و دریافتم که چقدر، چقدر، به خودم می اندیشم. قبل از هر کس و هر کسان نگران همسرم بودم و خودم. و در یافتم که تنها هنگامی که به همسرم می اندیشم، این مرگ احتمالا در راه پذیرفتنی می شود. و با خودم گفتم که در این جایگاه همسرم « دیگری ام» نیست. به گونه ای خاص، «خود» است؛ نوعی خود که شاید از نوع نخست اش، بیشتر خود من است. پس اینک و در این باره نیز به دیگری نمی پرداختم. باز هم اندیشناک خود بودم. و گفتم که شاید پاسخی باشد، پاسخی تلخ، تلخ، تلخ، به پرسشی که دیروز پرسیده شده بود.

تلخی اش از آن روی نیست که در این فرهنگ اگر «دیگر- شیفته» نباشیم، سزاوار احساس گناه خواهیم بود. تلخی اش در این است که، در این حال، مرگ دیگری، اگر نه پذیرفتنی، دست کم پذیرفتنی تر خواهد بود.

بدین گونه است که در هنگام انتخاب یا در هنگامۀ بقاء، جنگ را شایستگی خواهیم داد.

اما شیرینی بی نظیر این مکاشفه در فهم و شهود این واقعیت بود که همسرم، نه دیگری، که نوعی از خودم است؛ نمی دانم باید بگویم که خودم را در او یا او را در خودم یافتم.